Alkanlarning kimyoviy xossasi. Ishlatilishi
Alkanlar σ-bog‘lari mustahkam bo‘lgani uchun oddiy sharoitda kuchli kislota, ishqor, KMnO₄ bilan reaksiyaga kirishmaydi. Yorug‘lik yoki qizdirish ta’sirida galogenlanadi: CH₄ + Cl₂ → CH₃Cl + HCl; xlor ortiqcha bo‘lsa vodorodlar birin-ketin almashib, CH₂Cl₂, CHCl₃ (xloroform) va CCl₄ hosil bo‘ladi. Tarmoqlangan alkanlarda vodorod avvalo uchlamchi, so‘ng ikkilamchi, oxirida birlamchi uglerodda almashadi. Alkanlar kislorodda yonib CO₂ va H₂O beradi: CₙH₂ₙ₊₂ + (1,5n + 0,5)O₂ → nCO₂ + (n + 1)H₂O. Metan 1500 °C da atsetilenga aylanadi: 2CH₄ → C₂H₂ + 3H₂. Yuqori haroratda alkanning C–C bog‘i uzilishi kreking deyiladi: C₆H₁₄ → C₂H₆ + C₄H₈ yoki CH₄ + C₅H₁₀; katalizator bilan olib borilsa, shoxlangan alkanlar ko‘p chiqadi (katalitik kreking). Degidrogenlashda H₂ ajraladi: C₂H₆ → C₂H₄ + H₂. Metan — tabiiy gazning asosi, yoqilg‘i va kimyoviy xomashyo.
Uy xo‘jaligidagi gaz yonilg‘isi (plita, kolonka) haqida suhbat: gaz hidi qayerdan keladi, gaz hidi sezilsa nima qilinadi (olov yoqilmaydi, elektr tugmasi bosilmaydi, derazalar ochiladi va gaz avariya xizmatiga qo‘ng‘iroq qilinadi). Hech qanday tajriba o‘tkazilmaydi.