Alkenlarning fizik va kimyoviy xossalari
Etilen deyarli hidsiz (juda kuchsiz shirinsimon hidli) rangsiz gaz bo‘lib, havodan sal yengil va suvda kam eriydi; C₂–C₄ alkenlar odatdagi sharoitda gaz, zanjir uzaygan sari suyuq, so‘ngra qattiq vakillar keladi. Alkenlarning xossalarini qo‘shbog‘dagi π-bog‘ belgilaydi — birikish reaksiyalari xos. Gidrogenlash: CH₂=CH₂ + H₂ → CH₃–CH₃ (Ni, t). Galogenlash: CH₂=CH₂ + Br₂ → CH₂Br–CH₂Br; brom suvi rangsizlanadi, bu to‘yinmaganlikka sifat reaksiyasi. Vodorod galogenid va suv birikishi Markovnikov qoidasiga bo‘ysunadi: vodorod qo‘shbog‘dagi vodorodi ko‘proq uglerodga, galogen (yoki –OH) esa vodorodi kam uglerodga birikadi: CH₂=CH–CH₃ + HBr → CH₃–CHBr–CH₃. Oksidlanish: KMnO₄ ning neytral eritmasi bilan 3CH₂=CH₂ + 2KMnO₄ + 4H₂O → 3CH₂OH–CH₂OH + 2MnO₂ + 2KOH, binafsha rang yo‘qoladi; yonish: C₂H₄ + 3O₂ → 2CO₂ + 2H₂O. Polimerlanishda monomer molekulalari birikib polimer hosil qiladi: nCH₂=CH₂ → (–CH₂–CH₂–)ₙ polietilen; propendan polipropilen olinadi, n — polimerlanish darajasi.
| Reagent | Mahsulot |
|---|---|
| H₂ (Ni, t°) | CH₃–CH₃ |
| Br₂ | CH₂Br–CH₂Br |
| HCl | CH₃–CH₂Cl |
Dehqon erta bahorda ko‘chatlarni sovuqdan saqlash uchun ularni qalinligi atigi 0,1 mm atrofidagi shaffof parda ostiga oladi. Bu parda polietilen: etilen molekulalari uzun zanjirga ulangan, suvda erimaydi va yomg‘irda ham chirimaydi. Parda issiqlikni ushlab turadi, shuning uchun ko‘chat sovuq kechadan sog‘ chiqishi mumkin.
Dehqonlar va issiqxona egalari plyonkadan hosilni saqlash uchun foydalanadi, qadoqlash muhandislari yupqa va chidamli o‘ram yaratadi, kimyo zavodi operatorlari etilen polimerlanishini nazorat qiladi.
Bir bo‘lak yupqa polietilen paket va bir bo‘lak qog‘ozni alohida kosa suvga solib, bir soatdan keyin qaysi biri o‘zgarganini solishtiring.
Plastik buyumlar ostidagi belgilarni (PE, PP, PVC) o‘qib, qaysilari etilen yoki propen polimerlari ekanini ro‘yxatga oling. Kimyoviy tajriba yo‘q; plastmassa yoqilmaydi.