ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
Hafta hikoyasi10-sinf · 1-hafta

Fakt-chek klubi: birinchi da’vo

🎯 Missiya: Yurib ketayotib tik otilgan to‘p odamning orqasiga tushadimi?

Dushanba

Sinf rahbariXayrli kun, 10-B! O‘ninchi sinfga xush kelibsiz. Bu yil maktabda «Fakt-chek» klubi ochiladi — uni siz to‘rtingiz boshqarasiz.
Sinf rahbariQoida oddiy: chatlarda aylanib yurgan da’voni olamiz, dalillar bilan tekshiramiz va hukm e’lon qilamiz: TO‘G‘RI, NOTO‘G‘RI, ADASHTIRADI yoki HALI ANIQ EMAS.
AnvarHisobotni qanday yozamiz? Grammatika to‘g‘ri yozishni o‘rgatadi, lekin nima uchun kerak?
Malika to‘g‘ri nutqni vaziyatga qarab aniq va ta’sirli qiladi. Hisobotimiz uchun uslub — aniq, xotirjam, bo‘rttirishsiz.
ZarinaAdabiyot darsida ham aytishdi: ichki dunyoni boyitadi. Lekin hisobotda she’riy mubolag‘a emas, faktlar kerak.
Men har bir hisobotga to‘rt savol qo‘shishni taklif qilaman: kim aytyapti? dalil nima? sinab ko‘rish mumkinmi? ishonchli manbalar nima deydi?
Ona tiliAdabiyot

Qulf 1: Fakt-chek klubi ochildi

Topshiriq: Uslubiyat nimani o‘rgatadi?

JasurO‘tgan haftadagi sinf chatidan 30 ta post yig‘dim. 18 tasi fan haqida, 14 tasi salomatlik haqida.
Anvar18 + 14 = 32, postlar esa 30 ta-ku! Qayerda xato?
MalikaXato yo‘q: 6 ta post ikkalasiga ham kiradi, ya’ni da. Ular ikki marta sanalgan. n(A ∪ B) = n(A) + n(B) − n(A ∩ B).
ZarinaDemak, 18 + 14 − 6 = 26 ta post fan yoki salomatlikka tegishli. Qolgan 30 − 26 = 4 tasi da: ikkalasiga ham kirmaydi.
Birinchi da’voni fan postlaridan olamiz — u fizikaga oid.
Matematika

Qulf 2: Postlarni to‘plamlarga ajratamiz

Topshiriq: 18 ta fan postidan 6 tasi salomatlikka ham tegishli. Faqat fan haqidagi postlar nechta?

Seshanba

JasurMana da’vo: «Yurib ketayotgan odam to‘pni tik yuqoriga otsa, to‘p uning orqasiga tushadi — chunki to‘p havoda turganida odam oldinga ketib qoladi». Ko‘plar ulashgan! 😮
ZarinaBirinchi savol: kim aytyapti? Video muallifi noma’lum, hech qanday o‘lchov ko‘rsatilmagan.
AnvarFizika darsida o‘rganganimizdek: avval , keyin tajriba. Bizning gipotezamiz: to‘p qo‘lga qaytib tushadi.
MalikaTajribada tashqi ta’sirni kamaytiramiz: shamolsiz maktab zali, bir tekis qadam. Bu — murakkab hodisada asosiyni qoldirib, qolganini tashlab yuboramiz.
Ikki yo‘l bilan sinaymiz: tajriba va hisob. Ikkalasi mos kelsa, ishonchimiz oshadi.
Fizika

Qulf 3: Birinchi da’vo

Topshiriq: Gipoteza fizikada qachon qonunga aylanadi?

🔑 Kalit: Fizikada da’vo gipoteza bo‘lib, tajribada sinaladi; ko‘pchilik ishonishi dalil emas.

MalikaFizikada bor: jismning ikki harakati bir-biriga xalal bermaydi, natijaviy harakat ularning yig‘indisi.
AnvarMen 1,5 m/s tezlikda tekis yuraman. To‘p qo‘limdan chiqqanda ham shu gorizontal tezlikni saqlaydi.
ZarinaVertikal tezlik 4 m/s bo‘lsin. Chiqish va tushish vaqti 2 · 4 : 10 = 0,8 s (g ≈ 10 m/s²). To‘p 4² : 20 = 0,8 m balandlikka ko‘tariladi.
Jasur0,8 s ichida men 1,5 · 0,8 = 1,2 m yuraman. To‘p ham gorizontal yo‘nalishda xuddi shuncha — 1,2 m — ketadi!
MalikaDemak, menga nisbatan to‘p faqat yuqoriga va pastga harakat qiladi. Yerga nisbatan esa uning yo‘li egri chiziq. ikkala harakatdan tuziladi.
Lekin to‘p havoda turganda men tezlashsam yoki burilsam, gorizontal tezlik o‘zgaradi. Bu shartni ham yozib qo‘yaylik.
Fizika

Qulf 4: Ikki mustaqil harakat

Topshiriq: Odam 2 m/s bilan tekis yuradi, to‘p 0,8 s havoda. To‘p yerga nisbatan gorizontal necha metr uchadi?

🔑 Kalit: Mustaqillik prinsipi: tekis yurganda to‘p odam bilan bir xil gorizontal tezlikni saqlaydi, shuning uchun qo‘lga qaytadi.

Chorshanba

AnvarTajribani 10 marta qildik va natijani Excelga kiritdim. B1 katakda yurish tezligi turibdi: 1,5.
ZarinaA ustunda to‘pning havodagi vaqti. C2 katakda formula: =A2*$B$1 — bosib o‘tilgan masofa.
JasurNega B1 emas, $B$1? Formulani pastga nusxalasam, B1 ham B2 ga siljib ketadi-ku!
MalikaTo‘g‘ri: A2 — , u siljiydi. $B$1 — : dollar belgisi ustun va qatorni qotiradi.
AnvarNatija: tekis yurganimda 9 ta tashlashning 9 tasida to‘p qo‘limga tushdi. O‘ninchisida qadamni tezlashtirdim — to‘p 25 sm orqada qoldi.
Ehtiyot bo‘laylik: 10 ta tashlash — kichik tanlov. Bu «bizning sinovimiz», butun dunyo uchun qonun emas.
Informatika

Qulf 5: Jadvalga yozamiz

Topshiriq: Formulani C3 katakka nusxalasak, =A2*$B$1 qanday bo‘ladi?

🔑 Kalit: Bizning sinovimiz: tekis yurishda 9 tashlashning 9 tasida to‘p qo‘lga tushdi; tezlashganda 25 sm orqada qoldi.

Sinf rahbariKimyo tarixidan misol: XIX asr boshida olimlar organik moddalar faqat tirik organizmda, maxsus «hayotiy kuch» ta’sirida hosil bo‘ladi, deb o‘ylashgan.
ZarinaKeyin laboratoriyada organik modda tirik organizmsiz sintez qilindi va bu fikr rad etildi. Hamma ishonishi — dalil emas, tajriba — dalil.
Anvar — uglerod birikmalari kimyosi. Butlerov nazariyasiga ko‘ra, atomlar valentligiga qarab ma’lum tartibda birikadi; uglerod to‘rt valentli.
MalikaMetan CH₄ da vodorod +1, to‘rtta vodorod +4. Molekula neytral, demak, uglerodning −4.
Demak, qadimdan «hamma biladi» degan fikr ham tajribada rad etilishi mumkin. Bu bizning klubning g‘oyasi.
Kimyo (Organik kimyo)

Qulf 6: «Hamma shunday deydi»

Topshiriq: CH₄ da uglerodning oksidlanish darajasi qancha?

🔑 Kalit: Mashhur fikr ham tajribada rad etilishi mumkin: «hayotiy kuch» g‘oyasi laboratoriya sintezi bilan rad etilgan.

AzizAka, mening o‘yinchoq robotim yuradi, ovoz chiqaradi, hatto «salom» deydi. U tirikmi?
ZarinaBiologiya darsi bo‘yicha: tiriklik xususiyatlari — hujayraviy tuzilish, modda va energiya almashinuvi, o‘sish, ko‘payish, irsiyat, qitiqlanuvchanlik, .
AnvarBa’zi belgilar jonsiz tabiatda ham bor: tuz eritmasida kristall o‘sadi, sham yonib energiya beradi. Lekin ular o‘zini irsiy axborot bilan ko‘paytirmaydi.
MalikaRobotda hujayra yo‘q, u o‘zini ko‘paytirmaydi va gomeostazi yo‘q. Demak, u tirik emas, garchi «tiriklarga o‘xshab» ko‘rinsa ham.
Mana yana bir qoida: tashqi o‘xshashlik dalil emas, ta’rifga qarab tekshiramiz.
Biologiya

Qulf 7: Robot tirikmi?

Topshiriq: Quyidagilardan qaysi biri tiriklik xususiyati emas?

ZarinaGeografiya darsi: bu fan ni o‘rganadi — litosfera, gidrosfera, atmosfera va biosfera uchrashadigan yagona tabiiy tizimni.
JasurFan tarixida ham da’volar tekshirilgan. Qadimda Eratosfen Yerning o‘lchamini hisoblashga urinib ko‘rgan.
AnvarYer yumaloq ekanini esa Magellan boshlagan ekspeditsiya (1519–1522) amalda tasdiqlagan: kema dunyoni aylanib chiqqan.
MalikaDemak, geografiyada ham bor: kuzatish, o‘lchash, taqqoslash va xarita tuzish.
Eng ishonchli dalil — qaytarib o‘lchash mumkin bo‘lgan natija. Biz ham sinovimizni boshqalarga ko‘rsatamiz.
Geografiya (Amaliy geografiya)

Qulf 8: Yerni o‘lchagan olim

Topshiriq: Yer yumaloq ekanini amalda qaysi ekspeditsiya tasdiqladi?

Payshanba

AnvarTarix uy vazifasi: 1917-yil Fevral inqilobi — kitobda 27 fevral, internetda 12 mart deyilgan. Kimdir xato qilganmi?
MalikaYo‘q! 27 fevral — eski uslub, 12 mart — yangi uslub. Ikkalasi to‘g‘ri, chunki taqvimlar orasida 13 kun farq bor.
JasurTurkistonda ham shunday o‘zgarish bo‘ldi: Fevral inqilobidan keyin Muvaqqat hukumat hokimiyatni oldi, general-gubernator lavozimdan chetlatildi.
ZarinaJahon tarixidan yana bir tekshiriladigan sana: Versal shartnomasi 1919-yil 28-iyunda imzolangan; Millatlar Ligasi tinchlikni saqlash uchun tuzilgan.
Qoida: sanani yozganda taqvim uslubini ham yozamiz, masalan «27 fevral (eski uslub)».
Jahon tarixiO‘zbekiston tarixi

Qulf 9: Bir voqea, ikki sana

Topshiriq: 27 fevral (eski uslub) yangi uslubda qaysi sana?

Sinf rahbariDavlat va huquq darsidan: Konstitutsiya shaxs, jamiyat va davlat o‘rtasidagi umumiy qoidalar asosi. 2023-yil 30-aprelda umumxalq referendumida qabul qilingan.
Zarina — qonunni bilish va unga amal qilish. Qonunni yaxshi biladigan, lekin buzadigan odamning huquqiy madaniyati past.
MalikaKlubimizning qoidasi: hisobotda manbani ko‘rsatamiz, hech kimga zarar yetkazadigan gap yozmaymiz.
AnvarDin tarixi darsida dinning jamiyatdagi vazifalari o‘tildi: dunyoqarash shakllantirish, tasalli berish, odamlarni birlashtirish. O‘zbekistonda vijdon erkinligi kafolatlangan.
Sinf rahbariShuning uchun klub e’tiqodlarni tekshirmaydi: bu fakt-chek mavzusi emas. Faqat darslikdagi neytral faktlarni bilamiz.
Davlat va huquq asoslariDunyo dinlari tarixi

Qulf 10: Qoidalar va hurmat

Topshiriq: Qonunni yaxshi biladi, lekin uni buzadi. Bu nimani ko‘rsatadi?

Juma

ZarinaRus tili darsida haqida o‘tdik. «Ключ» — eshik kaliti, buloq, gayka kaliti; shuning uchun u ko‘p ma’noli.
AnvarBir ma’noli so‘zlar ko‘pincha terminlar. Fakt-chekda ham aniq so‘z kerak: «доказательство» — dalil, «проверка» — tekshiruv.
Malikalar ham bor: «смелый — храбрый — отважный» qatorida «отважный» eng kuchli maqtov. Hisobotda so‘zni ottenkasiga qarab tanlaymiz.
ZarinaInglizcha tavsif uchun: Uzbekistan is a landlocked country; it is bordered by five countries. Dengizga chiqishi yo‘q.
Va klubimizning «ключ»i — kalit: dalillarni «🔑 Kalit» deb yozamiz.
Rus tiliIngliz tili

Qulf 11: «Ключ» — ko‘p ma’noli so‘z

Topshiriq: «Ключ» qanday so‘z?

AnvarKalitlarni yig‘amiz. 🔑1: da’voga ishonmaymiz, sinaymiz. 🔑2: mustaqillik prinsipi — tekis yurganda to‘p oldinga odam bilan bir xil tezlikda ketadi. 🔑3: sinovimiz — 9 ta tashlashda 9 marta qo‘lga tushdi.
MalikaDa’vo «to‘p orqaga tushadi» deb umumiy aytyapti. Tekis yurishda bu noto‘g‘ri. Faqat tezlashsak yoki burilsak shunday bo‘lishi mumkin.
ZarinaShunda «ADASHTIRADI» emasmi? Bir qismi to‘g‘ri-ku.
MalikaDa’vo sababni ham noto‘g‘ri ko‘rsatyapti: «odam ketib qoladi» — lekin to‘p ham u bilan ketadi. Shuning uchun hukm — NOTO‘G‘RI, shartni esa izohga yozamiz.
Kelishdik: hukm NOTO‘G‘RI. Hal qiluvchi kalitlar — prinsip va bizning sinovimiz.
JasurHisobotni e’lon qildik 📋 Kelasi hafta yangi da’vo!
Fizika

Qulf 12: Hukm

Topshiriq: Hukmni qaysi ikki kalit hal qildi?

Bir haftani bir hikoyada takrorlading!

Bu hikoya 14 ta fanni birlashtirdi.

MatematikaOna tiliIngliz tiliInformatikaAdabiyotBiologiyaDavlat va huquq asoslariDunyo dinlari tarixiFizikaGeografiya (Amaliy geografiya)Jahon tarixiKimyo (Organik kimyo)O‘zbekiston tarixiRus tili

0 / 15 yulduz

Jamoa hisoboti

Yuqoriga otilgan to‘p orqamizga tushadimi? Hukm: NOTO‘G‘RI

Da’vo: yurib ketayotib to‘pni tik otsangiz, u orqangizga tushadi. Hukm: NOTO‘G‘RI. Dalillar: 1) mustaqillik prinsipiga ko‘ra to‘p oldinga ketish tezligini saqlaydi; 2) hisob: 0,8 s da 1,5 m/s bilan 1,2 m yuriladi, to‘p ham shuncha uchadi; 3) bizning sinovimiz: tekis yurishda 9 tashlashning 9 tasida to‘p qo‘lga tushdi, tezlashganda 25 sm orqada qoldi. O‘quvchilar nima qilishi mumkin: videoni ulashishdan oldin o‘zlari sinab ko‘rsin.

— 10-B jamoa

Topilgan kalitlar

  1. Fizikada da’vo gipoteza bo‘lib, tajribada sinaladi; ko‘pchilik ishonishi dalil emas.
  2. Mustaqillik prinsipi: tekis yurganda to‘p odam bilan bir xil gorizontal tezlikni saqlaydi, shuning uchun qo‘lga qaytadi.
  3. Bizning sinovimiz: tekis yurishda 9 tashlashning 9 tasida to‘p qo‘lga tushdi; tezlashganda 25 sm orqada qoldi.
  4. Mashhur fikr ham tajribada rad etilishi mumkin: «hayotiy kuch» g‘oyasi laboratoriya sintezi bilan rad etilgan.

Yulduzli savollar

  1. A to‘plamda 12 ta, B da 9 ta, kesishmada 4 ta element bor. n(A ∪ B) qancha?

  2. Qaysi sana to‘g‘ri yozilgan?

  3. O‘ylab ko‘r: agar sinov faqat 1 marta o‘tkazilgan bo‘lsa, hukm nima bo‘lishi mumkin edi?

Hikoyadagi darslar