Murakkab efirlar. Olinishi va xossalari. Ishlatilishi
Karbon kislota bilan spirtning o‘zaro ta’sirida suv chiqib hosil bo‘ladigan moddalar murakkab efirlar deyiladi; umumiy formulasi R–COO–R′. Eterifikatsiya reaksiyasi qaytar va konsentrlangan H₂SO₄ ishtirokida boradi: CH₃COOH + C₂H₅OH ⇌ CH₃COOC₂H₅ + H₂O. Sistematik nomi spirt radikali nomi va kislota nomidagi «-oat» qo‘shimchasidan iborat: etil etanoat (etilatsetat), metil metanoat (metilformiat); an’anaviy nomi «sirka kislotaning etil efiri». Murakkab efirlar bir xil uglerod sonli karbon kislotalarga sinflararo izomer: C₂H₄O₂ — sirka kislota va metilformiat; C₃H₆O₂ — propan kislota, etilformiat, metilatsetat. Quyi vakillari suvdan yengil, xushbo‘y uchuvchan suyuqliklar: etil butanoat ananas, izoamil atsetat banan hidiga o‘xshaydi, shu sababli ular oziq-ovqat, atir-upa sanoatida va erituvchi sifatida ishlatiladi. Asosiy kimyoviy xossa — gidroliz: kislotali sharoitda qaytar (CH₃COOC₂H₅ + H₂O ⇌ CH₃COOH + C₂H₅OH), ishqoriy sharoitda qaytmas, kislota tuzi va spirt hosil bo‘ladi (CH₃COOC₂H₅ + NaOH → CH₃COONa + C₂H₅OH); ishqoriy gidroliz sovunlanish deyiladi.
Mevalarning xushbo‘y hidlari nima bilan bog‘liqligini muhokama qiling: murakkab efirlar jadvali (nomi, hidi, formulasi) tuzing. Kimyoviy tajriba o‘tkazilmaydi; konsentrlangan sulfat kislota faqat o‘qituvchi qo‘lida.