Alkanlarning umumiy formulasi va gomologik qatori. Ratsional nomenklatura
Alkanlar — uglerod atomlari faqat σ-bog‘lar bilan bog‘langan ochiq zanjirli to‘yingan uglevodorodlar; umumiy formulasi CₙH₂ₙ₊₂. Birinchi vakillari metan CH₄, etan C₂H₆, propan C₃H₈, butan C₄H₁₀; pentandan boshlab nom uglerod sonini bildiruvchi son nomi (asosan grekcha: penta-, geksa-, gepta-, okta-, deka-; nona- esa lotincha) va «-an» qo‘shimchasidan iborat. Tuzilishi o‘xshash, xossalari yaqin va tarkibi bir-biridan –CH₂– guruhga farq qiladigan moddalar gomologlar, ularning to‘plami esa gomologik qator deyiladi. Alkandan bitta vodorod atomi olinsa, CₙH₂ₙ₊₁– formulali radikal hosil bo‘ladi, uning nomi alkan nomidagi «-an» ni «-il» ga almashtirib yasaladi: metil CH₃–, etil C₂H₅–, propil C₃H₇–, izopropil (CH₃)₂CH–, izobutil (CH₃)₂CH–CH₂–. Moddalar uch xil nomenklaturada nomlanadi: trivial (tarixiy), ratsional va sistematik. Ratsional nomenklaturada alkan metanning hosilasi deb qaraladi: eng ko‘p shoxlangan uglerod «metan markazi» bo‘ladi, unga bog‘langan radikallar oddiyrog‘idan murakkabrog‘iga qarab aytilib, oxirida «metan» deyiladi: (CH₃)₂CH₂ — dimetilmetan (propan), (C₂H₅)₂CH₂ — dietilmetan (pentan).
Alkan «kartochkalari» o‘yini: 10 ta qog‘ozga metandan dekangacha formulalarni yozing, aralashtiring va sheriklaringiz tartib bilan terib chiqsin; har bir qo‘shni kartochka orasidagi farq –CH₂– ekanini ayting.