Yuqori molekulyar birikmalar
Molekulyar massasi minglar va undan ortiq bo‘lgan birikmalar yuqori molekulyar birikmalar (polimerlar) deyiladi; ular ko‘p marta takrorlanuvchi zvenolardan tuzilgan. Polimerni hosil qiluvchi past molekulyar modda — monomer, takrorlanuvchi guruh — struktur zveno, zvenolar soni n — polimerlanish darajasi, polimerning molyar massasi M = n · M(zveno). Polimerlanish — qo‘shbog‘li monomerlar qo‘shimcha mahsulotsiz birikishi: nCH₂=CH₂ → (–CH₂–CH₂–)ₙ polietilen; nCH₂=CHCl → (–CH₂–CHCl–)ₙ polivinilxlorid; nCH₂=CH–CH₃ → polipropilen; nCH₂=CH–CH=CH₂ → polibutadiyen kauchuk. Polikondensatsiya — monomerlar birikib, suv kabi kichik molekula ajraladi: fenol + formaldegid → fenolformaldegid smola + H₂O; aminokislotalardan oqsil, diamin va dikarbon kislotadan poliamid (kapron). Polimerlar tabiiy (kraxmal, selluloza, oqsil, tabiiy kauchuk), sun’iy (tabiiy polimerni o‘zgartirib olinadi: atsetat tola) va sintetik (polietilen, PVX, divinil, xloropren kauchuklari) bo‘ladi. Plastmassa, tola va kauchuk — uch asosiy ishlatilish turi. Plastik chiqindilar atrof-muhitda uzoq saqlanadi, shuning uchun ularni saralash va qayta ishlash muhim.
Plastmassalarni qayta ishlash zavodida maydalangan plastik bo‘laklari suvli hovuzga tushiriladi: polietilen va polipropilen (zichligi suvnikidan kichik, taxminan 0,9–0,95 g/sm³) suzib chiqadi, PET shisha (taxminan 1,4 g/sm³) esa cho‘kadi. Shu tarzda ularni ajratish mumkin.
Chiqindini qayta ishlash zavodi ishchilari plastik turlarini ajratadi, qadoq loyihachilari qayta ishlashga qulay material tanlaydi, ekologlar plastik chiqindi hajmini kamaytirish yo‘llarini ishlab chiqadi.
Sayoz idishdagi suvga tozalab yuvilgan bir nechta kichik plastik buyumni (qopqoq, tugma, ruchka qopqog‘i) solib, qaysi biri suzishini yozing; chuqur suvdan foydalanmang.
Plastik buyumlarni belgilariga (PET, PE, PP, PVC) qarab saralang va bir hafta davomida uydagi plastik chiqindi miqdorini yozib boring; qanday qilib kamaytirish mumkinligini muhokama qiling. Plastmassa yoqilmaydi.