Neft va neftni qayta ishlash

Neft — gazsimon, suyuq va qattiq uglevodorodlarning moysimon aralashmasi; rangi sariqdan qora ranggacha, suvdan yengil va suvda erimaydi, uning aniq qaynash harorati yo‘q, chunki u aralashma. Tarkibida uglevodorodlardan tashqari oltingugurtli, kislorodli va azotli birikmalar bo‘ladi. Neftni fraksion haydash usuli bilan qaynash haroratiga qarab fraksiyalarga ajratiladi: taxminan 150 °C gacha — gazolin (benzinlar, C₅–C₉), 150–300 °C — kerosin (taxminan C₉–C₁₆), 300 °C dan yuqori — mazut (qoramoy); mazutdan surkov moylari, vazelin, parafin, qoldiq gudrondan esa asfalt olinadi. To‘g‘ridan-to‘g‘ri haydashda benzin unumi past, shuning uchun og‘ir fraksiyalar krekingga uchratiladi: C₁₆H₃₄ → C₈H₁₈ + C₈H₁₆, C₈H₁₈ → C₄H₁₀ + C₄H₈. Termik kreking yuqori harorat va bosimda, katalitik kreking katalizatorda olib boriladi va tarmoqlangan alkanlarni ko‘proq beradi. Neft va neft mahsulotlarini yoqish CO₂ va SO₂ chiqarib, havoni ifloslantiradi, shuning uchun tejamkorlik va toza yoqilg‘ilar muhim. O‘zbekistonda neftni qayta ishlash zavodlari bor, jumladan Farg‘ona va Buxoro viloyatlarida.