ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · O‘zbekiston tarixi

Jadidlarning maqsadlari va namoyandalari

Darslar 25–26 · 2 ta dars · S. Tillaboyev, A. Zamonov. O‘zbekiston tarixi (XIX asrning ikkinchi yarmi – XX asr boshlari), 9-sinf, 3-nashr. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2019
25

Jadidlarning dasturiy maqsad va vazifalari

Darslik: 91–93-betlar
MaqsadJadidlarning dasturiy maqsadlarini, yangi usul maktablarining o‘sishini va ularning faoliyat yo‘nalishlarini bayon qilish.
Yangi so‘zlar
konstitutsiya · the basic law of a state that limits power and sets rightsparlament · elected representative body that makes lawsmilliy g‘oya · idea that unites a nation and shapes its sense of dignity and purposenashr · publication, a printed newspaper, journal or book
Tushuntirish

Darslikka ko‘ra, jadidlar mutaassiblik, loqaydlik va qoloqlikka qarshi kurashishni va o‘lkani «usuli qadim»dan taraqqiyot yo‘liga chiqarishni maqsad qilgan. Ularning asosiy g‘oyalarini qisqacha shunday ifodalash mumkin: jamiyatni eskicha qoloqlik va bid’at-xurofotlardan xalos etish; o‘z milliy davlatiga ega bo‘lish; hokimiyati konstitutsiya va saylangan parlament bilan cheklangan erkin jamiyat barpo etish; turkiy tilni davlat tili qilish; o‘z puli va o‘z qo‘shiniga ega bo‘lish. Amalda ularning ustuvor ishi yangi usul maktablari tarmog‘ini kengaytirish, qobiliyatli yoshlarni chet elga o‘qishga yuborish, ma’rifiy jamiyatlar va teatr truppalari tuzish, gazeta va jurnallar chop etish edi. Yangi usul maktablarida arifmetika, tarix, geografiya va tabiatshunoslik asoslari diniy bilimlar bilan birga o‘qitilgan. Darslikka ko‘ra, XIX asr oxirida bunday maktablar sanoqli bo‘lgan; 1910-yilda Toshkentning o‘zida 24 ta jadid maktabida 1740 bola o‘qigan, 1911-yilga kelib ularning soni 63 taga, o‘quvchilar 4106 nafarga yetgan, 1917-yilga kelib esa taxminan 100 ta maktab bor edi. Dastlab Qozon va Orenburgda nashr etilgan darsliklardan foydalanilgan. Jadidlar xotin-qizlar ta’limiga ham e’tibor berib, o‘g‘il va qiz bolalarni birga o‘qitishda tashabbus ko‘rsatgan. Markazlari Toshkent, Buxoro, Samarqand, Andijon, Qo‘qon va Xiva bo‘lgan.

Toshkentdagi jadid maktablari
YilMaktablarO‘quvchilar
1910241740
1911634106
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sinf maktab bog‘i haqida qisqa xabarlar va kichik viktorina bilan devoriy gazeta chiqardi. Bog‘ni hech ko‘rmagan boshqa sinf o‘quvchilari uni o‘qib, savol bera boshladi.

Kim ishlatadi

Muharrir va muxbirlar yangilikni tarqatadi, o‘qituvchilar va kutubxonachilar g‘oyalarni ulashish uchun matnlardan foydalanadi, jamoat tashkilotchilari tadbirlarni e’lon qiladi.

Bugun sinab ko‘ring

Bugun maktabda yaxshi bo‘lgan bir voqea haqida bir jumlalik xabar yozing va uni o‘sha yerda bo‘lmagan kishiga ayting.

Namunalar
Jadid maktabi bitiruvchisi o‘qish-yozish bilan birga hisob-kitob va geografiyani ham bilgan: bu o‘sha davr bozor va davlat idoralarida ishlash uchun foydali bo‘lgan.
Jadidlar gazeta chiqarib, dunyo va Turkiston yangiliklarini yozib borgan: bu ularning g‘oyalarini keng yoyish usuli edi.
Sinfda faoliyat

Jadidlarning oltita dasturiy bandidan uchtasini tanlab, har biriga bugungi hayotdan bittadan misol toping (masalan, davlat tili, maktab).

Mashq
1
Jadid maktablari soni 1911 va 1917 yillarda qancha bo‘lgan?
2
Jadidlar ustuvor deb bilgan yo‘nalishlardan to‘rttasini sanang.
3
Jadid maktablarida qanday fanlar o‘qitilgan?
4
Nima uchun jadidlar matbuotga katta e’tibor bergan deb o‘ylaysiz?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliDo‘kon uchun narx va ulushHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →