Xiva xonligi ustidan Rossiya imperiyasi protektoratining o‘rnatilishi
Xiva xonligiga qarshi yurishga Rossiya besh yil tayyorgarlik ko‘rdi: oldingi yurishlar — 1717-yilda Bekovich-Cherkasskiy va 1839-yilda Perovskiy qo‘shinlari — maqsadga yetmagan edi. Xonlikni egallash Amudaryoni, uning suvi, savdo yo‘llari va serhosil quyi oqimini qo‘lga kiritish demak edi. 1873-yil fevralida Toshkent, Orenburg, Mang‘ishloq va Krasnovodskdan 12 mingdan ortiq askar, minglab ot va 20 mingga yaqin tuya bilan qo‘shin yo‘lga chiqdi, qo‘mondon — K. P. fon Kaufman. Qish sovug‘i, so‘ng cho‘l jazirama issig‘i, suv yetishmasligi va kasalliklar qo‘shinni siyraklashtirdi; Krasnovodsk ustuni yo‘ldan qaytdi, qolgan uch ustun Xivaga yetib keldi (darslikda Mang‘ishloq ustuni ham qaytgan deyiladi, lekin u Orenburg ustuniga qo‘shilib Xivaga yetib borgan). Xiva himoyachilari may oyida bir necha joyda qarshilik ko‘rsatdi, ammo qurol jihatdan ustun qo‘shin shaharni 29-mayda (eski uslub bo‘yicha) egalladi. 1873-yil 12-avgustda (eski uslub bo‘yicha) Gandimiyon qishlog‘ida xon Muhammad Rahimxon II shartnomani imzoladi: xon o‘zini imperatorning «sodiq xodimi» deb tan oldi, tashqi aloqalardan mahrum bo‘ldi, Amudaryoning o‘ng sohili Rossiyaga o‘tdi, rus kemalari erkin suzish va pristanlar qurish huquqini oldi, savdogarlar boj to‘lamay savdo qildi va xonlik 2 million 200 ming rubl tovonni 20 yil ichida to‘lashi kerak bo‘ldi. Darslikka ko‘ra, natijada xonlik hududi taxminan uch barobar qisqardi va u protektoratga aylandi.
«Yurish qiyinchiliklari»: guruhlar uzoq cho‘l yurishining qiyinchiliklari (suv, harorat, yo‘l) ro‘yxatini tuzadi va ularni 1873-yilgi qo‘shin ahvoli bilan solishtiradi.