ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · O‘zbekiston tarixi

Jadidlarning maqsadlari va namoyandalari

Darslar 25–26 · 2 ta dars · S. Tillaboyev, A. Zamonov. O‘zbekiston tarixi (XIX asrning ikkinchi yarmi – XX asr boshlari), 9-sinf, 3-nashr. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2019
26

Jadidchilik harakati namoyandalari va ularning faoliyati

Darslik: 93–96-betlar
MaqsadTurkiston jadidlarining yirik namoyandalarini va ularning faoliyatini tanishtirish.
Yangi so‘zlar
muftiy · Islamic legal scholar who issues legal opinionskutubxona · libraryabsolyutizm · unlimited rule of a monarchxayriya jamiyati · charitable society
Tushuntirish

XX asr boshlariga kelib Turkistonda jadid ziyolilarining butun bir avlodi yetishdi: Samarqandda Behbudiy, Shakuriy, Ajziy; Toshkentda Munavvarqori Abdurashidxonov, Avloniy, Ubaydullaxo‘ja Asadullaxo‘jayev; Buxoroda Fitrat, Sadriddin Ayniy, Fayzulla Xo‘jayev; Farg‘ona vodiysida Hamza, Ibrat, Cho‘lpon va boshqalar; Xivada Bobooxun Salimov. Mahmudxo‘ja Behbudiy (1875–1919) 1875-yil 19-yanvarda Samarqand yaqinidagi Baxshitepada tug‘ilgan, Samarqand va Buxoro madrasalarida o‘qigan, qozi va muftiy darajasiga ko‘tarilgan, «O‘rta Osiyo jadidlarining otasi» deb ataladi; uning tashabbusi bilan «Behbudiya kutubxonasi» ochilgan. Munavvarqori (1878–1931) jadid maktablari ochgan, gazeta-jurnallar chiqargan va «Adibi avval», «Adibi soniy», «Yer yuzi» darsliklarini yozgan. Abdulla Avloniy (1878-yil Toshkentda tug‘ilgan) 1907-yilda «Shuhrat» gazetasiga asos solgan, «Birinchi muallim», «Ikkinchi muallim», «Turkiy guliston yoxud axloq» darsliklarini yaratgan. Darslikka ko‘ra, jadidlar podsho yakkahukmronligiga qarshi chiqdi, siyosiy erkinlik va inson huquqlarini yoqladi, Navoiy, Bedil va Mashrab merosiga tayandi. Andijonlik Mirkomil Mirmo‘minboyev chet elda o‘qiydigan yoshlarga mablag‘ ajratgan. 1910-yilda Buxoroda «Tarbiyai atfol» jamiyati tuzilib, 1911-yilda 15 nafar, 1912-yilda 30 nafar talabani Turkiyaga o‘qishga yuborgan.

Behbudiy 1875–1919Munavvarqori 1878–19311878Avloniy tug‘ildi1910–1912«Tarbiyai atfol»: Turkiyaga talabalar
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Mahallada darvoza yonida kichik kitob qutisi turardi: istagan kishi kitob olib, keyin qaytarib qo‘yardi. Hech uchrashmagan qo‘shnilar o‘qiganlari haqida suhbatlasha boshladi.

Kim ishlatadi

Kutubxonachilar kitoblarni hamma uchun mavjud qiladi, o‘qituvchilar o‘qishni tavsiya qiladi, nashriyot xodimlari matnlarni topish oson bo‘lishini ta’minlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

O‘zingizga yoqqan kitob yoki matnni tanlab, do‘stingizga u nega yoqishi mumkinligini bir jumlada ayting.

Namunalar
Behbudiy kutubxona ochib, maktab va kitob ishini qo‘llab-quvvatlagan: jadidlar ma’rifatni faqat darsda emas, kitob orqali ham tarqatgan.
Mirmo‘minboyev kabi sarmoyadorlar xorijda o‘qiydigan talabalarni o‘z hisobidan qo‘llab-quvvatlagan: ma’rifat ishiga boylar ham hissa qo‘shgan.
Sinfda faoliyat

Namoyandalardan uchtasi uchun «tanishtiruv kartochkasi» tayyorlang: shahar, yillar, asosiy ish, asar yoki gazeta.

Mashq
1
Behbudiy qachon va qayerda tug‘ilgan va qaysi laqab bilan tanilgan?
2
Munavvarqori va Avloniy qanday darsliklar yaratgan?
3
«Tarbiyai atfol» jamiyati qachon tuzilgan va nima ish qilgan?
4
Nima uchun jadid harakati “ma’rifatparvarlik” deb ataladi, lekin keyinroq siyosiy tus olgan?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliDo‘kon uchun narx va ulushHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →