ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · O‘zbekiston tarixi

Xonliklar madaniyati: dostonlar, madrasa, tarixnavislik, me’morchilik

Darslar 4 · 1 ta dars · S. Tillaboyev, A. Zamonov. O‘zbekiston tarixi (XIX asrning ikkinchi yarmi – XX asr boshlari), 9-sinf, 3-nashr. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2019
4

XIX asr o‘rtalarida O‘rta Osiyo aholisining madaniy hayoti

Darslik: 14–18-betlar
MaqsadXIX asr o‘rtalarida xalq ijodiyoti, ta’lim, ilm-fan, adabiyot va me’morchilikdagi asosiy yutuqlarni sanash.
Yangi so‘zlar
doston · epic poemmadrasa · higher religious schoolxattot · calligrapherzullisonayn · writing in two languages (Uzbek and Persian)
Tushuntirish

Xalq orasida qahramonlik dostonlari — «Alpomish», «Go‘ro‘g‘li», «Kuntug‘mish», «Shirin va Shakar» — keng tarqalgan; ularni baxshilar kuylagan, qiziqchi va askiyachilar esa hajviy tomoshalar ko‘rsatgan. Bahorda sayillar, kurash musobaqalari o‘tkazilgan. Ta’lim maktab va madrasalarda olib borilgan: madrasada o‘quv mavsumi sentabrning ikkinchi yarmidan mart oyi oxirigacha, ya’ni taxminan olti oy davom etgan, chunki yoz va bahor dala ishlari uchun bo‘sh qoldirilgan. Madrasalarda mulla, imom, qozi, mirza kabi mutaxassislar tayyorlangan. Xorazmda Shermuhammad Munis va uning shogirdi Ogahiy (1809–1874) tarixiy asarlar yozib, tarjimalar qilgan; Buxoroda Ahmad Donish (1827–1897) yozuvchi, rassom va ma’rifatparvar sifatida tanilgan, Qo‘qonda saroy tarixchisi Muhammad Yunus va xattot Turdi Ali faoliyat yuritgan. Me’morchilikda Xivadagi Muhammad Aminxon madrasasi (1851–1855) va Qo‘qondagi Xudoyorxon saroyi (1863–1870) mashhur; ijodkorlar ko‘pincha o‘zbek va fors tillarida (zullisonayn) yozgan.

Ogahiy 1809–1874Ahmad Donish 1827–1897Muhammad Aminxon madrasasi 1851–1855Xudoyorxon saroyi 1863–1870
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Madaniyat markazida o‘quvchilar bir kechada xalq qo‘shig‘ini, kitob o‘qishni va rasm ko‘rgazmasini birga ko‘rdi. Ular har bir turning o‘z tomoshabini borligini va bir-biriga qanday bog‘liq ekanini muhokama qildi.

Kim ishlatadi

Madaniyat xodimlari va muzey xodimlari an’anaviy san’atni saqlaydi, o‘qituvchilar adabiyot va tarixni bog‘laydi, me’morlar tarixiy binolarni tiklashda eski usullarni o‘rganadi.

Bugun sinab ko‘ring

Hududingizdagi qadimiy bino yoki darvozaning fotosuratiga qarab, u qanday yasalgani yoki bezatilgani haqida ikki narsani yozing.

Namunalar
Madrasa o‘quv yili: sentabr oxiri – mart oxiri, haftada to‘rt kun dars (shanba–seshanba), qolgan kunlar mustaqil ish va ibodatga ajratilgan. Bu jadval dehqon oilasidan chiqqan talabaga dala ishlarida yordam berish imkonini bergan.
Munis Xorazm tarixini yozishni boshladi, uning shogirdi Ogahiy esa ustoz boshlagan ishlarni davom ettirib, o‘z asarlarini ham yaratdi. Bu — ilm ustozdan shogirdga o‘tgan an’anaga misol.
Sinfda faoliyat

«Madaniyat xaritasi»: sinf ikki guruhga bo‘linadi; bir guruh shaxs nomini aytadi, ikkinchisi uning sohasini (tarixchi, xattot, shoir) va shaharini topadi.

Mashq
1
XIX asr o‘rtalarida keng tarqalgan to‘rtta xalq dostonini ayting.
2
Madrasada o‘quv mavsumi qachon boshlanib, qachon tugagan?
3
Quyidagi shaxslarni sohalar bilan juftlang: Ogahiy, Ahmad Donish, Turdi Ali.
4
Madrasa o‘quv yili nega aynan shu muddatga moslangan edi? Sababini yozing.
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBirinchi namuna xavfsizmi?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →