Andijon qo‘zg‘oloni (1898)

Darslikka ko‘ra, 1891-yilda Farg‘ona viloyatiga Rossiyadan aholining ko‘plab ko‘chirilishi yer taqchil, zich aholili vodiyning ahvolini og‘irlashtirdi; paxta maydonlari kengayib, g‘alla va yaylovlar qisqargani narxlarni oshirdi, vaqf yerlarining katta qismi davlat mulkiga aylandi, bu esa din peshvolarining noroziligiga sabab bo‘ldi. Qo‘zg‘olonga vodiyda Dukchi eshon nomini olgan Muhammad Ali (darslikka ko‘ra 1846–1898) rahbarlik qildi. 1898-yil 17-mayda (eski uslub bo‘yicha) u odamlari orqali qishloqlarga qo‘zg‘olon vaqti kelganini e’lon qildi; tunda Tojikqishloqda telegraf simlari kesilib, qo‘zg‘olon boshlandi, yo‘lda Asaka pristavi o‘ldirildi, qo‘zg‘olonchilar ikki guruhga bo‘lindi, safga yana odamlar qo‘shildi va ular Andijondagi harbiy kazarmaga hujum qildi. Darslikka ko‘ra, kuchlar teng bo‘lmagani uchun chekinishga majbur bo‘ldilar: kazarmadan 22 askar halok bo‘ldi, 22 tasi yarador bo‘ldi, qo‘zg‘olonchilardan 11 kishi halok bo‘ldi, 8 kishi yaralandi; shahardagi otishmalarda tinch aholi ham halok bo‘ldi. Jazo ekspeditsiyasiga N. Korolkov rahbarlik qildi, ikki ming kishi hibsga olindi, Dukchi eshon va yaqin safdoshlari osildi; manbalarga ko‘ra 380 kishi o‘limga mahkum etildi, keyin Kuropatkin buyrug‘i bilan jazo yengillashtirilib, 22 kishining hukmi o‘z kuchida qoldi. Mag‘lubiyat sabablari: qo‘zg‘olon keng yoyilmadi, aniq reja va tartib bo‘lmadi, qurollar teng emasdi.