☰ Mundarija · O‘zbekiston tarixi

Yer-suv siyosati va ko‘chirish

Darslar 13 · 1 ta dars · S. Tillaboyev, A. Zamonov. O‘zbekiston tarixi (XIX asrning ikkinchi yarmi – XX asr boshlari), 9-sinf, 3-nashr. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2019
13

Turkiston o‘lkasida Rossiya imperiyasining yer-suv siyosati

Darslik: 50–52-betlar
Maqsad1886-yilgi «Nizom»dagi yer siyosatini, vaqf yerlariga munosabatni va ko‘chirib keltirish siyosatini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
vaqf · property donated to a mosque, madrasa or other religious or charitable institutiondavlat mulki · state propertyko‘chirib keltirish · resettlement of people from one region to anotherimtiyoz · privilege, a special advantage or relief
Tushuntirish

Turkiston agrar o‘lka edi, shuning uchun imperiya yer-suvdan foydalanishni nazoratga olishga va soliqlarni o‘z vaqtida yig‘ishga intildi. 1886-yilgi «Nizom»da Turkiston yerlari, o‘rmonlari va yerosti boyliklari davlat mulki deb e’lon qilindi; yirik yer egaligi ham tugatildi. Vaqf yerlari ijaraga berildi, yangi vaqf hujjatlarini tasdiqlash va vaqf daromadlari ustidan nazorat viloyat ma’muriyatiga o‘tdi. Darslikka ko‘ra, bundan oldin vaqf daromadlari maktab, madrasa va masjidlarni saqlashga sarflangan, nazorat o‘zgargach ularning ahvoli yomonlashgan. Shu bilan birga, hukumat Rossiyaning markaziy guberniyalaridan aholini ko‘chirib keltirdi: ko‘chib kelganlar mablag‘, yer va kredit olgan, 5 yil soliqdan ozod bo‘lib, keyingi 5 yil soliqning yarmini to‘lagan. 1875-yilda Avliyootada birinchi manzilgoh paydo bo‘ldi; 1875–1890-yillarda 1300 oila joylashib, 19 rus qishlog‘i tashkil topdi.

Namunalar
Masjid qoshidagi maktab vaqf daromadi hisobiga ta’mirlanardi. Daromad ustidan nazorat ma’muriyatga o‘tgach, ta’mirga mablag‘ kamaydi.
Yangi Marg‘ilon, Samarqand, Andijon kabi shaharlarda ko‘chib kelganlarning posyolkalari paydo bo‘ldi; Toshkentda Bo‘zsuv anhori yangi va eski shahar o‘rtasida chegara bo‘ldi.
Sinfda faoliyat

Ikki ustunli jadval tuzing: chap ustunda «Davlat nimani qo‘lga oldi», o‘ng ustunda «Bu aholiga qanday ta’sir qildi». Kamida uchtadan qator yozing.

Mashq
1
1886-yilgi «Nizom»ga ko‘ra qaysi boyliklar davlat mulki deb e’lon qilindi?
2
Ko‘chib kelganlarga qanday soliq imtiyozi berilgan?
3
Toshkentning ikki qismini qaysi anhor ajratib turgan va ular qanday nomlangan?
4
Nima uchun vaqf daromadlari ustidan nazorat o‘zgarishi maktab va masjidlar ahvoliga ta’sir qilgan?