Turkiston o‘lkasida Rossiya imperiyasining yer-suv siyosati
Turkiston agrar o‘lka edi, shuning uchun imperiya yer-suvdan foydalanishni nazoratga olishga va soliqlarni o‘z vaqtida yig‘ishga intildi. 1886-yilgi «Nizom»da Turkiston yerlari, o‘rmonlari va yerosti boyliklari davlat mulki deb e’lon qilindi; yirik yer egaligi ham tugatildi. Vaqf yerlari ijaraga berildi, yangi vaqf hujjatlarini tasdiqlash va vaqf daromadlari ustidan nazorat viloyat ma’muriyatiga o‘tdi. Darslikka ko‘ra, bundan oldin vaqf daromadlari maktab, madrasa va masjidlarni saqlashga sarflangan, nazorat o‘zgargach ularning ahvoli yomonlashgan. Shu bilan birga, hukumat Rossiyaning markaziy guberniyalaridan aholini ko‘chirib keltirdi: ko‘chib kelganlar mablag‘, yer va kredit olgan, 5 yil soliqdan ozod bo‘lib, keyingi 5 yil soliqning yarmini to‘lagan. 1875-yilda Avliyootada birinchi manzilgoh paydo bo‘ldi; 1875–1890-yillarda 1300 oila joylashib, 19 rus qishlog‘i tashkil topdi.
| Muddat | Ko‘chib kelganlarga |
|---|---|
| Boshlanishida | mablag‘, yer va kredit |
| Dastlabki 5 yil | soliqdan ozod |
| Keyingi 5 yil | soliqning yarmi |
Sinf ko‘kalamzorlashtirish loyihasida har bir guruhga alohida maydon berildi, suv navbati jadvalga yozildi. Jadval bo‘lgani uchun hech kim ortda qolmadi.
Suv xo‘jaligi xodimlari navbatni belgilaydi, dehqonlar va bog‘bonlar maydonlarni rejalashtiradi, shahar xizmatchilari yer va resurslardan foydalanishni tartibga soladi.
Uydagi umumiy resurs (masalan, bir xona yoki bitta stol) uchun adolatli navbat jadvalini oila a’zolari bilan kelishib yozing.
Ikki ustunli jadval tuzing: chap ustunda «Davlat nimani qo‘lga oldi», o‘ng ustunda «Bu aholiga qanday ta’sir qildi». Kamida uchtadan qator yozing.