ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · O‘zbekiston tarixi

Istilo sabablari va dastlabki bosqichlari

Darslar 5 · 1 ta dars · S. Tillaboyev, A. Zamonov. O‘zbekiston tarixi (XIX asrning ikkinchi yarmi – XX asr boshlari), 9-sinf, 3-nashr. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2019
5

Rossiya imperiyasi tomonidan O‘rta Osiyoni bosib olish uchun istilochilik harakatlarining boshlanishi

Darslik: 19–23-betlar
MaqsadRossiya imperiyasining O‘rta Osiyoga yurishlari sabablarini va to‘rt bosqichini bilib olish.
Yangi so‘zlar
istilo · conquest, seizure of a countryistehkom · fortification, fortQrim urushi (1853–1856) · Crimean Warbosqich · stage
Tushuntirish

Rossiya imperiyasi sharqqa qarab chegaralarini kengaytirishga intilib, uzoq vaqt O‘rta Osiyo haqida ma’lumot to‘pladi: elchi va savdogarlar yuborildi, 1718-yilda Irtish bo‘yida istehkomlar qurildi. XIX asrda to‘qimachilik sanoati uchun paxta kerak bo‘ldi, ayniqsa AQSHdagi fuqarolar urushi (1861–1865) paxta yetkazib berishni qisqartirgach. Yana bir sabab — Angliya bilan raqobat, shuningdek Qrim urushidagi (1853–1856) mag‘lubiyatdan keyin imperiyaning Osiyoda mavqeini mustahkamlashga intilishi edi. Chegaradagi talonchilik hujumlari harbiy yurishlar uchun bahona sifatida ishlatildi. Xonliklar o‘zaro urushlar va ichki nizolar tufayli zaiflashgan edi, bu istiloni osonlashtirdi. Istilo to‘rt bosqichda amalga oshdi: 1847–1865-yillar (Qo‘qon xonligining shimoliy-g‘arbiy yerlari va Toshkent), 1865–1868 (Qo‘qon va Buxoro), 1873–1879 (Xiva va Qo‘qonning qolgan yerlari), 1880–1885 (turkmanlar). Dastlab Raim qal’asi (1847) qurildi, Oqmachit 1853-yilda, Avliyoota, Turkiston va Chimkent esa 1864-yilda egallandi.

1-bosqich 1847–18652-bosqich 1865–18683-bosqich 1873–18794-bosqich 1880–18851847Raim qal’asi1853Oqmachit1864Avliyoota, Turkiston, Chimkent
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktabning yangi ekin maydoni uchun joy tanlashdan oldin guruh ikki o‘quvchini turli vaqtlarda quyosh tushishini kuzatishga, bittasini esa suv haqida qorovuldan so‘rashga yubordi. Shundan keyingina joyni tanladi.

Kim ishlatadi

Rejalashtiruvchilar qurilishdan oldin ma’lumot yig‘adi, tadqiqotchilar yo‘lga chiqishdan oldin joyni o‘rganadi, jurnalistlar yozishdan oldin mavzuni o‘rganadi.

Bugun sinab ko‘ring

Keyingi qaroringizdan oldin avval bilib olish kerak bo‘lgan ikki narsani va bu haqda kim aytib berishi mumkinligini yozing.

Namunalar
Iqtisodiy: paxtava bozorlarGeosiyosiy:Britaniya bilanraqobatSiyosiy sharoit:xonliklarningzaifligiIstilo sabablari
Sabablarni guruhlash: paxta va bozor — iqtisodiy sabab; Angliya bilan raqobat — geosiyosiy sabab; xonliklarning zaifligi — siyosiy shart-sharoit.
SirdaryoHozirgi chegaralarRaim qal’asi (1847)Oqmachit (1853)Turkiston (1864)Avliyoota (1864)Chimkent (1864)
Xronologiya: 1847 — Raim qal’asi; 1853 — Oqmachit (keyin Perovskiy forti); 1864 — Avliyoota, Turkiston, Chimkent; 1864–1885 — jami 20 yildan ortiq davom etgan harbiy yurishlar.
Sinfda faoliyat

«Sabab kartochkalari»: sabablar yozilgan kartochkalarni iqtisodiy, siyosiy va harbiy-strategik guruhlarga ajrating va har bir guruhdan bittadan misol keltiring.

Mashq
1
Istilo qanday to‘rt bosqichda amalga oshirilgan? Yillarini ayting.
2
AQSHdagi fuqarolar urushi Rossiya uchun nima uchun muhim bo‘ldi?
3
Oqmachit qal’asi qachon egallangan va keyinchalik qanday nom olgan?
4
Xonliklarning o‘zaro nizolari ularni nega zaiflashtirgan edi? Izohlang.
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliNarxni qanday belgilaymiz?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →