ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · O‘zbekiston tarixi

Qo‘qon xonligining tugatilishi va istilo yakunlari

Darslar 11 · 1 ta dars · S. Tillaboyev, A. Zamonov. O‘zbekiston tarixi (XIX asrning ikkinchi yarmi – XX asr boshlari), 9-sinf, 3-nashr. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2019
11

Qo‘qon xonligining bosib olinishi

Darslik: 39–44-betlar
MaqsadPo‘latxon qo‘zg‘oloni, Qo‘qon xonligining tugatilishi, turkmanlarning bo‘ysundirilishi va mag‘lubiyat sabablarini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
Po‘latxon · Mullo Is’hoq, leader of the 1875 uprisingFarg‘ona viloyati · Fergana Province (1876)Go‘ktepa · Geok Tepe, fortress of the TurkmensKaspiyorti viloyati · Transcaspian Province (1881)
Tushuntirish

1868-yilgi shartnomadan keyin Qo‘qon xonligida rus savdogarlariga katta imkoniyatlar berildi, yerlar qisqardi, xazina daromadi kamaydi, soliq va majburiyatlar ko‘paydi — bu norozilikni kuchaytirdi. 1875-yil bahorida Mullo Is’hoq (Po‘latxon) boshchiligida katta qo‘zg‘olon ko‘tarildi; xon Xudoyorxon yuborgan qo‘shin qo‘zg‘olonchilar tomoniga o‘tdi va xon general-gubernator panohiga ketdi. Taxtga o‘tgan Nasriddinbek 1875-yil sentabrida fon Kaufman bilan shartnoma imzolab, Namangan va Chust atrofidagi yerlarni berdi va 2 million rubl tovon to‘lashga rozi bo‘ldi. Bunga norozi aholi yana qo‘zg‘olon ko‘tarib, Po‘latxon hokimiyatni oldi. General M. Skobelev boshchiligidagi qo‘shin Andijonni (1875-yil oktabrdan 1876-yil yanvarigacha bo‘lgan janglardan so‘ng) va Namanganni egalladi; Po‘latxon va tarafdorlari qatl qilindi. 1876-yil 19-fevralda (eski uslub bo‘yicha) xonlikni tugatish haqida farmon e’lon qilindi va uning o‘rnida Farg‘ona viloyati tuzildi. To‘rtinchi bosqichda turkmanlarga qarshi yurish 1879-yilda boshlanib, 1881-yilda Go‘ktepa olingach Kaspiyorti viloyati tuzildi; turkmanlar 1885-yilga kelib to‘liq bo‘ysundirildi. Mag‘lubiyat sabablari sifatida darslik harbiy va iqtisodiy ortda qolish, uchta davlat o‘rtasida hamjihatlik yo‘qligi va hukmdorlarning bir-biriga yordam bermaganini ko‘rsatadi.

Turkmanlar bo‘ysundirildi 1879–18851875–1876Po‘latxon qo‘zg‘oloni; xonlik tugatildi1881Go‘ktepa; Kaspiyorti viloyati
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sinfda singan parta haqidagi shikoyat uch marta aytildi, ammo javob bo‘lmadi. Oxiri butun qator o‘sha partaga o‘tirishdan bosh tortdi, parta tuzatilguncha.

Kim ishlatadi

Sinf rahbarlari va boshliqlar shikoyatlarga erta javob beradi, vositachilar eshitilmagandek his qilganlarni tinglaydi, tarixchilar hal bo‘lmagan muammolar qanday kattalashganini o‘rganadi.

Bugun sinab ko‘ring

Sizni biror narsa bezovta qilsa, buni yordam bera oladigan kishiga erta ayting. Aytadigan bitta jumlangizni yozing.

Namunalar
Sabab-oqibat: soliq og‘irlashdi → xalq noroziligi → 1875-yilgi qo‘zg‘olon → xon taxtdan ketdi → Nasriddinbek shartnomasi → yangi qo‘zg‘olon → rus qo‘shinlari kirdi → 1876-yil xonlik tugatildi.
Taqqoslash: Buxoro va Xiva protektoratga aylandi (hukmdorlar saqlanib qoldi), Qo‘qon xonligi esa 1876-yilda davlat sifatida butunlay tugatildi va Farg‘ona viloyatiga aylantirildi.
Sinfda faoliyat

«Debat»: «Uch davlat birlashganda nima o‘zgarardi?» mavzusida ikki jamoa dalillar keltiradi; qarshi tomon dalillarini ham tinglang.

Mashq
1
Qo‘qon xonligi qaysi yilda tugatilgan va uning o‘rnida nima tuzilgan?
2
1875-yilgi qo‘zg‘olonga kim boshchilik qilgan?
3
Turkmanlarga qarshi yurishda qaysi qal’a olingach, Kaspiyorti viloyati tuzilgan?
4
Darslikka ko‘ra xonliklar mag‘lubiyatining uchta sababini sanang va ulardan birini izohlang.
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliYarmarka kuniHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →