ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · O‘zbekiston tarixi

Qoraqalpoqlar Amudaryo bo‘limida va ularning madaniyati

Darslar 22–23 · 2 ta dars · S. Tillaboyev, A. Zamonov. O‘zbekiston tarixi (XIX asrning ikkinchi yarmi – XX asr boshlari), 9-sinf, 3-nashr. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2019
22

Qoraqalpoqlar Turkiston general-gubernatorligi tarkibida

Darslik: 81–83-betlar
Maqsad1873-yildan keyin qoraqalpoqlar hayotidagi o‘zgarishlarni va Bobo Go‘klan qo‘zg‘olonini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
Amudaryo bo‘limi · administrative division formed in 1873 on the right bank of the Amu Darya within the Syr Darya Provincetanob · land measure of 2500 square metresjarmshi · sharecropping on terms of half the harvesttovar-pul munosabatlari · trade-and-money relations, market economy
Tushuntirish

1873-yilda Xiva xonligiga yurish va Gandimiyon shartnomasidan keyin Amudaryoning o‘ng qirg‘oqidagi qoraqalpoq yerlari Rossiya imperiyasiga qo‘shildi va Sirdaryo viloyati tarkibida Amudaryo bo‘limi tuzildi. Darslikka ko‘ra, bo‘limda qoraqalpoqlar qariyb 70 ming kishi bo‘lib, aholining 48,6% ini tashkil etgan; Xiva xonligida qolgan qoraqalpoqlar qariyb 25 ming (3,8%) edi. Ruslardan qariyb ming kishi yashagan, ularning aksariyati 1875-yilda armiya xizmati qoidalariga bo‘ysunmagani uchun surgun qilingan Ural kazaklari edi. Qoraqalpoqlarning 70% dan ortig‘i yersiz dehqon bo‘lib, yollanib ishlagan. Rossiya kapitali kirib kelishi bilan paxta tozalash va baliqchilikda dastlabki korxonalar paydo bo‘ldi, Chimboyda yirik bozor va karvonsaroy rivojlandi. 1914-yilda qoraqalpoqlar yashaydigan joylarda atigi 4 ta umumta’lim maktabi (200 o‘quvchi), 2 ta kasalxona va feldsherlik punktida 3 shifokor bo‘lgan. Mulkiy tabaqalanish kuchaydi: ba’zi boylarning yeri 15 ming tanobgacha, oddiy xalqning tomorqasi 1–2 tanob edi; hosilning yarmi evaziga yer berish («jarmshi») tarqalgan. 1881–1891-yillarda Biybozor va Nukus volostida Bobo Go‘klan boshchiligidagi xalq qo‘zg‘oloni qariyb o‘n yil davom etdi; 1900-yilda Nukus volosti va Qo‘ng‘irot bekligida yana norozilik bo‘ldi. Darslikka ko‘ra, bu harakatlar kuch bilan bostirilgan.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktabda ikki guruh o‘z qoidalarini kelishuv bilan o‘zgartirdi, keyin norozi bo‘lganlar kelishuvga qanday ta’sir qilganini sinf muhokama qildi. Sinf voqeani ikki tomonning nuqtai nazaridan ko‘rishga urindi.

Kim ishlatadi

Tarixchilar bir hodisaga turli nuqtai nazardan qaraydi, muharrirlar manba kimga tegishli ekanini aniqlaydi, mediatorlar tomonlar gapini eshitadi.

Bugun sinab ko‘ring

Biror bahsli mavzuda ikkala tomonning nuqtai nazarini ikki qisqa jumlada yozing, hukm chiqarmasdan.

Namunalar
Chimboy bozorida har bozor kuni hunarmand va dehqonlar mahsulot sotgan: bu shahar atrofidagi tumanlarni iqtisodiy jihatdan bog‘lagan.
EgalikYer
Boy15 ming tanob
Oddiy dehqon1–2 tanob
Boy 15 ming tanob (37,5 million kv. m) yerga ega bo‘lgan bo‘lsa, oddiy dehqon 1–2 tanob (2500–5000 kv. m) tomorqada ishlagan.
Sinfda faoliyat

Qoraqalpoqlar ahvolini «1873 dan oldin» va «1873 dan keyin» ustunlari bilan solishtiring: boshqaruv, xo‘jalik, madaniy xizmatlar bo‘yicha.

Mashq
1
Amudaryo bo‘limi qachon va qaysi viloyat tarkibida tuzildi?
2
Qoraqalpoqlar bo‘limda aholining necha foizini tashkil etgan?
3
Bobo Go‘klan qo‘zg‘oloni qaysi yillarda bo‘lgan va qayerda?
4
1914-yildagi maktab va kasalxona ko‘rsatkichlari nima haqida dalolat beradi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliDo‘kon uchun rasm va matnHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →