ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · O‘zbekiston tarixi

Toshkentdagi «Vabo isyoni» (1892)

Darslar 17 · 1 ta dars · S. Tillaboyev, A. Zamonov. O‘zbekiston tarixi (XIX asrning ikkinchi yarmi – XX asr boshlari), 9-sinf, 3-nashr. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2019
17

Toshkentda «Vabo isyoni»

Darslik: 65–67-betlar
Maqsad1892-yil iyundagi Toshkent voqealarining sabablarini, borishini va oqibatlarini bayon qilish.
Yangi so‘zlar
vabo · cholera, a dangerous infectious diseasemardikor · hired labourer doing heavy, unskilled workoqsoqol · elder, head of a city quarter or a villagemirshab · police officer
Tushuntirish

(Bu mavzudagi sanalar o‘sha davrda Rossiya imperiyasida qo‘llangan eski uslub – Yuliy kalendari bo‘yicha berilgan; hozirgi kalendarda ularga 12 kun qo‘shiladi.) 1892-yil martida Afg‘onistonda vabo tarqaldi; bahor oxirida u Jizzax uyezdida, 7-iyunda esa Toshkentda qayd etildi. Shahar ma’muriyati 12 ta qabristonni yopdi; shahar tashqarisida esa faqat bitta qabriston ochildi. Darslikka ko‘ra, sanitariya tadbirlari xalqqa ishonarli tushuntirilmagan, shifokorlar yetishmagan, bemorlar uchinchi–to‘rtinchi kuni ko‘rilgan, shu sababli ma’murlar suvni zaharlayapti, deb mish-mishlar tarqalgan. 18-iyundan «Harbiy holatda deb e’lon qilingan joylar haqida Qoida» kuchga kirdi. Eski shahar oqsoqoli Inog‘omxo‘ja Umriyoxo‘jayev lavozimidan chetlatilgach, yangi oqsoqol boshqa kasallikdan vafot etganlarni ham vabo qabristoniga dafn qilishni buyurdi va xalq norozi bo‘ldi. 24-iyunda, taxminan 400 kishi (asosan mardikor va hunarmand-kosiblar) shahar boshlig‘i S. Putintsev huzuriga bordi. U muzokara o‘rniga kuch ishlatishni afzal ko‘rgach, to‘qnashuv boshlanib, oqsoqolning uyi va mahkama zarar ko‘rdi. Qo‘zg‘olonni bostirish uchun kazaklar polki va bir rota askar chaqirildi. Keyin Peterburg o‘lkada «mirshablik holati»ni joriy etishga ruxsat berdi: general-gubernator «kuchli muhofaza» joylarida yig‘inlarni tarqatish, korxonalarni yopish, matbuotni taqiqlash, kishilarni surgun qilish huquqini oldi.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktabda tanaffusdagi bir tartibsizlikdan keyin o‘qituvchi shoshilib hukm chiqarmay, avval nima, qachon, qayerda bo‘lganini vaqt tartibida yozib chiqdi. Shu tufayli hamma tinch muhokama qildi.

Kim ishlatadi

Tergovchilar va tarixchilar hodisa vaqt tartibini tiklaydi, tibbiyot xodimlari kasallik tarqalishini kuzatadi, jurnalistlar sanalarni aniq yozadi.

Bugun sinab ko‘ring

Bir kunning voqealari uchun «nima, qachon, qayerda» jadvalini tuzing. Gumon yoki fikrni jadvalga kiritmang, faqat bilganingizni yozing.

Namunalar
Qabristonlar yopilib, faqat bittasi shahar chetida ochilgani odamlar uchun marosim va dafn ishini qiyinlashtirgan, bu esa e’tiroz sabab bo‘lgan.
Shifokorlar yetishmagani uchun bemorlar kasallikning uchinchi–to‘rtinchi kuni ko‘rilgan; tushuntirish yo‘qligi mish-mishlarni kuchaytirgan.
Sinfda faoliyat

Voqealar zanjirini yozing: 7-iyun → 18-iyun → 24-iyun → qo‘zg‘olonning bostirilishi → «mirshablik holati». Har bir bo‘g‘inga bir gap qo‘shing.

Mashq
1
Toshkentda vabo qachon qayd etildi va nechta qabriston yopildi?
2
Qo‘zg‘olon qachon boshlandi va asosan kimlardan iborat edi?
3
Qo‘zg‘olon bostirilgach general-gubernator qanday huquqlarga ega bo‘ldi?
4
Nima uchun sanitariya tadbirlari norozilikka sabab bo‘lgan?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliTaxta xaridi: ulgurji yoki kichikHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →