Toshkentdagi «Vabo isyoni» (1892)

(Bu mavzudagi sanalar o‘sha davrda Rossiya imperiyasida qo‘llangan eski uslub – Yuliy kalendari bo‘yicha berilgan; hozirgi kalendarda ularga 12 kun qo‘shiladi.) 1892-yil martida Afg‘onistonda vabo tarqaldi; bahor oxirida u Jizzax uyezdida, 7-iyunda esa Toshkentda qayd etildi. Shahar ma’muriyati 12 ta qabristonni yopdi; shahar tashqarisida esa faqat bitta qabriston ochildi. Darslikka ko‘ra, sanitariya tadbirlari xalqqa ishonarli tushuntirilmagan, shifokorlar yetishmagan, bemorlar uchinchi–to‘rtinchi kuni ko‘rilgan, shu sababli ma’murlar suvni zaharlayapti, deb mish-mishlar tarqalgan. 18-iyundan «Harbiy holatda deb e’lon qilingan joylar haqida Qoida» kuchga kirdi. Eski shahar oqsoqoli Inog‘omxo‘ja Umriyoxo‘jayev lavozimidan chetlatilgach, yangi oqsoqol boshqa kasallikdan vafot etganlarni ham vabo qabristoniga dafn qilishni buyurdi va xalq norozi bo‘ldi. 24-iyunda, taxminan 400 kishi (asosan mardikor va hunarmand-kosiblar) shahar boshlig‘i S. Putintsev huzuriga bordi. U muzokara o‘rniga kuch ishlatishni afzal ko‘rgach, to‘qnashuv boshlanib, oqsoqolning uyi va mahkama zarar ko‘rdi. Qo‘zg‘olonni bostirish uchun kazaklar polki va bir rota askar chaqirildi. Keyin Peterburg o‘lkada «mirshablik holati»ni joriy etishga ruxsat berdi: general-gubernator «kuchli muhofaza» joylarida yig‘inlarni tarqatish, korxonalarni yopish, matbuotni taqiqlash, kishilarni surgun qilish huquqini oldi.