ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · O‘zbekiston tarixi

Ta’lim tizimi va matbuot

Darslar 36 · 1 ta dars · S. Tillaboyev, A. Zamonov. O‘zbekiston tarixi (XIX asrning ikkinchi yarmi – XX asr boshlari), 9-sinf, 3-nashr. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2019
36

Ta’lim tizimi. Matbuot

Darslik: 135–139-betlar
MaqsadAn’anaviy, rus-tuzem va jadid maktablarini hamda o‘lka matbuotining rivojlanishini solishtirish.
Yangi so‘zlar
rus-tuzem maktabi · Russian-native school: a school teaching local children partly in Russianmadrasa · higher religious schoolgimnaziya · secondary school with in-depth teaching of several subjectsmatbuot · the press: newspapers, journals and books
Tushuntirish

Darslikka ko‘ra, mustamlaka davrigacha an’anaviy ta’lim islom qoidalari asosida tashkil qilingan: maktabda 5–6 yil arab alifbosi, «Haftiyak», «Chor kitob», So‘fi Olloyor asarlari o‘qitilgan, oliy ta’lim madrasalarda berilgan, ayollarni otinlar o‘qitgan. Mustamlaka davrida eski maktablar saqlandi, lekin hukumat ularga mablag‘ ajratmadi. Rus-tuzem maktablari tarjimonlar tayyorlash va rus madaniyatini yoyish maqsadida ochildi: General-gubernator G. Rozenbax (1884–1889) tarmoq loyihasini ishlab chiqdi, birinchi maktab 1884-yilda Toshkentda Saidg‘ani Saidazimboy uyida ochildi, 1911-yilda ularning soni 89 taga yetdi; kun ikki qismga bo‘lingan: rus o‘qituvchisi, so‘ng mahalliy o‘qituvchi dars bergan. Darslikka ko‘ra, 1896-yilda Toshkentda gimnaziya ochilgan (Toshkent erkaklar gimnaziyasi esa 1870-yillardayoq ish boshlagan). Jadid maktablarida tarix, matematika, geografiya, ona tili ham o‘qitildi. Darslikka ko‘ra, ma’muriyat ularni nazoratga oldi: turk va fors adabiyotidan foydalanish taqiqlandi, darsliklarga senzura joriy qilindi, 1911-yilda 50 ga yaqin jadid maktabi yopildi, 1913-yilga kelib Buxoro amirligida barchasi yopildi. Matbuotda 1870-yildan «Turkiston viloyatining gazeti» chiqib turdi; 1906-yilda Ismoil Obidov muharrirligida birinchi o‘zbek milliy gazetasi «Taraqqiy» (birinchi soni 27-iyunda) chiqdi, shu yili «Xurshid», 1907–1908-yillarda «Shuhrat» va «Osiyo», 1913–1915-yillarda «Sadoi Turkiston», «Sadoi Farg‘ona», «Samarqand» va boshqalar, 1917-yilda «Hurriyat» paydo bo‘ldi.

Maktab turiXususiyati
An’anaviyislom qoidalari; arab alifbosi 5–6 yil
Rus-tuzemtarjimonlar tayyorlash; rus va mahalliy o‘qituvchi
Jadidtarix, matematika, geografiya, ona tili
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktabda uch xil to‘garak ishini ko‘rib chiqqach, o‘quvchilar jadval tuzdi: kim nimani o‘rganadi, qancha vaqt, qanday vosita bilan. Jadval to‘garaklarni solishtirishga yordam berdi.

Kim ishlatadi

O‘qituvchilar o‘quv rejalarini solishtiradi, nashriyot xodimlari darsliklar tayyorlaydi, jurnalistlar yangiliklarni yetkazadi.

Bugun sinab ko‘ring

Ikki xil ma’lumot manbaini (gazeta va ekran, masalan) olib, ularning uchta farqini qog‘ozga yozing.

Namunalar
27-iyun «Taraqqiy»ning birinchi soni chiqqan kun sifatida O‘zbekistonda matbuot va ommaviy axborot vositalari xodimlari kuni deb nishonlanadi.
Rus-tuzem maktabida ertalab rus o‘qituvchisi o‘qish, yozish va hisob o‘rgatgan, kunning ikkinchi qismida mahalliy o‘qituvchi dars bergan.
Sinfda faoliyat

Uch xil maktab (an’anaviy, rus-tuzem, jadid) uchun jadval tuzing: maqsad, fanlar, kim ochgan, hukumat munosabati.

Mashq
1
Birinchi rus-tuzem maktabi qachon, qayerda ochilgan va 1911-yilda ularning soni qancha edi?
2
«Taraqqiy» gazetasi qachon va kim muharrirligida chiqdi?
3
Ma’muriyat jadid maktablariga qarshi qanday choralar ko‘rgan (darslikka ko‘ra)?
4
Nima uchun rus-tuzem maktablariga dastlab faqat boy savdogarlar farzandlarini bergan deb o‘ylaysiz?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliSifat muammosi va jarayonHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →