Ta’lim tizimi va matbuot

Darslikka ko‘ra, mustamlaka davrigacha an’anaviy ta’lim islom qoidalari asosida tashkil qilingan: maktabda 5–6 yil arab alifbosi, «Haftiyak», «Chor kitob», So‘fi Olloyor asarlari o‘qitilgan, oliy ta’lim madrasalarda berilgan, ayollarni otinlar o‘qitgan. Mustamlaka davrida eski maktablar saqlandi, lekin hukumat ularga mablag‘ ajratmadi. Rus-tuzem maktablari tarjimonlar tayyorlash va rus madaniyatini yoyish maqsadida ochildi: General-gubernator G. Rozenbax (1884–1889) tarmoq loyihasini ishlab chiqdi, birinchi maktab 1884-yilda Toshkentda Saidg‘ani Saidazimboy uyida ochildi, 1911-yilda ularning soni 89 taga yetdi; kun ikki qismga bo‘lingan: rus o‘qituvchisi, so‘ng mahalliy o‘qituvchi dars bergan. Darslikka ko‘ra, 1896-yilda Toshkentda gimnaziya ochilgan (Toshkent erkaklar gimnaziyasi esa 1870-yillardayoq ish boshlagan). Jadid maktablarida tarix, matematika, geografiya, ona tili ham o‘qitildi. Darslikka ko‘ra, ma’muriyat ularni nazoratga oldi: turk va fors adabiyotidan foydalanish taqiqlandi, darsliklarga senzura joriy qilindi, 1911-yilda 50 ga yaqin jadid maktabi yopildi, 1913-yilga kelib Buxoro amirligida barchasi yopildi. Matbuotda 1870-yildan «Turkiston viloyatining gazeti» chiqib turdi; 1906-yilda Ismoil Obidov muharrirligida birinchi o‘zbek milliy gazetasi «Taraqqiy» (birinchi soni 27-iyunda) chiqdi, shu yili «Xurshid», 1907–1908-yillarda «Shuhrat» va «Osiyo», 1913–1915-yillarda «Sadoi Turkiston», «Sadoi Farg‘ona», «Samarqand» va boshqalar, 1917-yilda «Hurriyat» paydo bo‘ldi.