XIX asr oxiri – XX asr boshlarida Xiva xonligining davlat tuzumi va ijtimoiy-iqtisodiy ahvoli
Darslikka ko‘ra, Xiva xonligi protektorat sifatida qattiq nazoratda bo‘lgan: ichki va tashqi siyosatdagi o‘zgarishlarni xon Turkiston general-gubernatori bilan kelishishi kerak edi, xon ustidan nazorat uchun 7 kishilik Kengash tuzilib, ularning 4 nafari podsho hukumati vakillari edi; Amudaryo bo‘limi boshlig‘i ham xon harakatlarini nazorat qilgan. Xon qo‘ng‘irotlar sulolasi vakili bo‘lib, qo‘ng‘irot zodagonlari, saroy a’yonlari va oliy ruhoniylarga tayanib boshqargan. Xonlik 18 beklik va 2 noiblikka bo‘lingan; mehtar (bosh vazir) va devonbegi oliy amaldorlar edi. Muntazam qo‘shin yasovulboshi boshchiligidagi 1,5 ming kishi bo‘lib, 1873-yildan faqat ichki tartibni saqlagan. Yerning asosiy qismi xon va amaldorlarga tegishli bo‘lgan, sug‘oriladigan yerlarning 40% i masjidlar mulki hisoblangan, 64 masjid va madrasa 205 ming tanobdan ortiq yerga ega bo‘lgan. Dehqonlar aholining qariyb 90% ni tashkil etsa-da, sug‘oriladigan yerning atigi 5% iga ega edi. Xonlikda qariyb 25 turdagi soliq va majburiyat bo‘lgan (solg‘ut, zakot, cho‘p puli va boshqalar), eng og‘iri kanal tozalash va to‘g‘on, ko‘prik ta’mirlash edi. 1909-yilda Xivada 81 ta sanoat korxonasi ishlagan, 1910–1915-yillarda yana 40 ta korxona qurilgan; 1909-yilda Rossiya–Osiyo banki va Madiyorov–Baqqolov kapitalini birlashtirgan «A-Meta» sindikati tuzilib, yiliga qariyb 3 ming tonna paxta eksport qilgan. 1885-yilda Kaspiyorti temiryo‘li va 1887-yilda Amudaryo flotiliyasi qurilishi Rossiyaga qaramlikni kuchaytirdi. Arzon rus mollari va og‘ir soliqlar hunarmandlarga zarar keltirdi.
Mahalla yig‘ilishida bir loyihaning bosqichlarini yozganda, ba’zi qadamlar nazorat ostida bo‘lishi kerakligi ko‘rindi. Kim nazorat qilishini oldindan yozib qo‘yishdi.
Loyiha rahbarlari ish bosqichlarini nazorat qiladi, davlat xizmatchilari qarorlarni tasdiqlaydi, iqtisodchilar daromad va xarajatni solishtiradi.
Bir kichik loyiha (masalan, sinf devor gazetasi) uchun ish bosqichlarini va har biri uchun tekshiruvchini yozing.
Xiva va Buxoro boshqaruvini solishtiring: kim hukmdor, kim nazorat qiladi, oliy amaldorlar, qo‘shin. Ikki ustunli jadval to‘ldiring.