Jizzax qo‘zg‘oloni
(Sanalar eski uslub – Yuliy kalendari bo‘yicha berilgan.) Darslikka ko‘ra, Jizzax aholisi asosan don yetishtirgan; yerlarining ko‘chirib keltirilganlarga berilishi, soliqlar ko‘payishi va mardikorlik ro‘yxatlari norozilikni kuchaytirgan. Jizzax uyezdidan 11 ming kishi belgilangan. 5-iyulda dastlabki g‘alayonlar boshlandi, aholi farmonni bekor qilishni va ro‘yxat tuzishni to‘xtatishni talab qildi. Qo‘zg‘olonga Nazirxo‘ja eshon va Abdurahmon jevachi rahbarlik qilgan. 13-iyulda hunarmandlar Damin kulol boshchiligida qishloq oqsoqolidan ro‘yxatni talab qildi; ro‘yxat asosan kambag‘al oilalardan tuzilgan edi. Oqsoqol ro‘yxatni bermay, odamlarni haqorat qilgach, ketmon va tayoq bilan qurollangan qo‘zg‘olonchilar yangi shahar tomon yo‘l oldi. Ular 13-iyulda temiryo‘l stansiyalari va aloqa simlarini buzdi; 14-iyulda Abdurahmon jevachi uyida yig‘ilish o‘tkazib, Kuyaboshida to‘planishga kelishildi. Podsho hukumati polkovnik Ivanov boshchiligida taxminan ikki yarim ming kishilik kuch (13 rota soldat, 2 artilleriya qismi, kazak otryadlari) yubordi; darslikka ko‘ra, 18-iyulda Turkistonda harbiy holat e’lon qilindi (ayrim manbalarda 17-iyul). Qo‘shin Jizzax, Zomin, Sangzorni egalladi; Abdurahmon jevachi 600 kishi bilan 20–21-iyulda jang qildi va yengildi. Darslikka ko‘ra, rahbarlar qo‘lga olinib, o‘lim jazosiga hukm qilindi, qo‘zg‘olon ko‘tarilgan qishloqlar yondirildi, 26–27-iyulda qo‘shimcha jazo otryadlari yetib keldi, 3 ming kishi hibsga olindi, ba’zi aholi uylaridan cho‘lga haydaldi.
O‘quvchilar direktordan bir qoidani o‘zgartirishni xohladi. Yo‘lakda har biri alohida gapirganlar eshitilmadi. Qisqa va aniq so‘rov yozib, ikki vakil tanlagan guruh esa tinglandi.
Tashkilotchilar aniq so‘rovlar tayyorlaydi, vakillar guruh nomidan gapiradi, amaldorlar tartibli kelgan murojaatlarni ko‘rib chiqadi.
Maktabda yoki uyda o‘zgartirishni xohlagan narsangiz uchun uch jumlalik so‘rov yozing va uni kimga berishingizni ayting.
Jizzax voqealari vaqt chizig‘ini tuzing: 3, 5, 13, 14, 18, 20–21, 26–27-iyul. Har bir sanaga bitta gap yozing.