Jizzax qo‘zg‘oloni
(Sanalar eski uslub – Yuliy kalendari bo‘yicha berilgan.) Darslikka ko‘ra, Jizzax aholisi asosan don yetishtirgan; yerlarining ko‘chirib keltirilganlarga berilishi, soliqlar ko‘payishi va mardikorlik ro‘yxatlari norozilikni kuchaytirgan. Jizzax uyezdidan 11 ming kishi belgilangan. 5-iyulda dastlabki g‘alayonlar boshlandi, aholi farmonni bekor qilishni va ro‘yxat tuzishni to‘xtatishni talab qildi. Qo‘zg‘olonga Nazirxo‘ja eshon va Abdurahmon jevachi rahbarlik qilgan. 13-iyulda hunarmandlar Damin kulol boshchiligida qishloq oqsoqolidan ro‘yxatni talab qildi; ro‘yxat asosan kambag‘al oilalardan tuzilgan edi. Oqsoqol ro‘yxatni bermay, odamlarni haqorat qilgach, ketmon va tayoq bilan qurollangan qo‘zg‘olonchilar yangi shahar tomon yo‘l oldi. Ular 13-iyulda temiryo‘l stansiyalari va aloqa simlarini buzdi; 14-iyulda Abdurahmon jevachi uyida yig‘ilish o‘tkazib, Kuyaboshida to‘planishga kelishildi. Podsho hukumati polkovnik Ivanov boshchiligida taxminan ikki yarim ming kishilik kuch (13 rota soldat, 2 artilleriya qismi, kazak otryadlari) yubordi; darslikka ko‘ra, 18-iyulda Turkistonda harbiy holat e’lon qilindi (ayrim manbalarda 17-iyul). Qo‘shin Jizzax, Zomin, Sangzorni egalladi; Abdurahmon jevachi 600 kishi bilan 20–21-iyulda jang qildi va yengildi. Darslikka ko‘ra, rahbarlar qo‘lga olinib, o‘lim jazosiga hukm qilindi, qo‘zg‘olon ko‘tarilgan qishloqlar yondirildi, 26–27-iyulda qo‘shimcha jazo otryadlari yetib keldi, 3 ming kishi hibsga olindi, ba’zi aholi uylaridan cho‘lga haydaldi.
Jizzax voqealari vaqt chizig‘ini tuzing: 3, 5, 13, 14, 18, 20–21, 26–27-iyul. Har bir sanaga bitta gap yozing.