Toshkentning bosib olinishi (1864–1865)

XIX asr o‘rtalarida Toshkent O‘rta Osiyoning yirik siyosiy, savdo va ma’muriy markazlaridan biri edi: shahar atrofi devor bilan o‘ralgan, 12 ta darvozasi bor, aholisi 80 mingga yaqin bo‘lgan va to‘rt daha (Beshyog‘och, Ko‘kcha, Sebzor, Shayxontohur)ga bo‘linib, har birini oqsoqol boshqargan. Rossiya hukumati uchun u Orenburg yo‘lida harbiy tayanch va keyingi yurishlar uchun markaz bo‘lishi mumkin edi. 1864-yil kuzida general M. Chernyayev shaharni tezda egallamoqchi bo‘ldi, lekin urinish muvaffaqiyatsiz tugadi. 1865-yil bahorida u Chirchiq bo‘yidagi Niyozbek qal’asini egalladi va shaharga suv beradigan to‘g‘onni buzdirdi. Shahar mudofaasiga Qo‘qon xonligining amirlashkari Aliquli rahbarlik qildi; u 1865-yildagi janglarda halok bo‘ldi. 1865-yil iyun oyi o‘rtalarida (Rossiyada o‘sha paytda amalda bo‘lgan eski uslub bo‘yicha 15–17-iyun, hozirgi kalendarda 27–29-iyun) shahar ko‘chalarida bir necha kun janglar bo‘ldi, yong‘inlar chiqdi va Toshkent egallandi. Darslikka ko‘ra Chernyayev oqsoqollardan shaharning «ixtiyoriy topshirilgani» haqida xat yozdirishga erishgan; bunga qarshi chiqqan bir necha nufuzli kishi Sibirga surgun qilingan. Egallangan yerlarda 1865-yilda Orenburg general-gubernatorligi tarkibida Turkiston viloyati tuzilib, Chernyayev uning harbiy gubernatori bo‘ldi; Toshkent 1866-yilda rasman imperiya tarkibiga qo‘shildi.