Turkistonda sud tizimi va harbiy politsiya tartibotining o‘rnatilishi
Xonliklar davrida qozilar qat’iy uchastkaga ega bo‘lmagan, da’vogar ishongan qoziga murojaat qilgan, norozi tomon esa qozikalonga shikoyat qilgan. Imperiya qozikalon lavozimini tugatdi, ammo qozi va biy sudlarini butunlay bekor qilmadi: ularni saqlab, ustidan nazorat o‘rnatdi. Qozi sudlari 100 rublgacha bo‘lgan da’volarni ko‘rgan, xalq sudyalari qurultoyi esa 1000 rublgacha bo‘lgan ishlarni hal qilgan. Darslikka ko‘ra, saylovlarga ma’muriyat aralashgani sababli qozi va biylar ma’muriyatga bog‘liq bo‘lib qolgan, poraxo‘rlik avj olgan. 1886-yildagi «Nizom»da uyezd sudlari o‘rniga mirovoy sudyalar tuzildi, 1898-yilda esa okrug sudlari va Toshkent sud palatasi ta’sis etildi; ularning qarorlariga apellatsiyani imperiya senati ko‘rgan. 1881-yilgi Nizom general-gubernatorga «kuchaytirilgan» yoki «favqulodda» qo‘riqlov holatini o‘zi joriy etish huquqini bergan; 1892-yildan 1916-yilgacha Turkiston shunday holatda bo‘lgan. Mahalliy erkaklar armiyaga chaqirilmagan: darslikka ko‘ra, hukumat ularning harbiy mahorat va zamonaviy qurolni egallashidan cho‘chigan.
Sud pog‘onalari zanjirini chizing: qozi/biy sudi → xalq sudyalari qurultoyi → favqulodda qurultoy. Har bir pog‘onaga qaysi ishlar tushganini yozing.