Buxoro amirligining davlat tuzumi va ijtimoiy-iqtisodiy hayoti
1868-yilgi shartnoma Buxoro amirligini Rossiya protektoratiga aylantirdi: amir siyosiy mustaqillikdan mahrum bo‘ldi, lekin fuqarolari ustidan keng hokimiyatini saqladi. Uning siyosiy faoliyatini kuzatish uchun 1885-yilgi farmon asosida «Rossiya imperatorining siyosiy agentligi» (1886–1917) tuzildi. XIX asr oxirida amirlik aholisi taxminan 2 million kishi bo‘lgan. Davlatni qo‘shbegi boshqargan: u soliq yig‘imi, amaldorlar va beklar bilan yozishmalarga rahbarlik qilgan; devonbegi xazina va zakotni, bosh qozi diniy-sudlov ishlarini boshqargan. Amirlik bekliklarga bo‘lingan, beklarni amir tayinlagan. Darslikka ko‘ra, amir lashkari qoloq, yomon o‘qitilgan dehqonlardan iborat edi. Soliqni asosan aholining 90% ga yaqinini tashkil etgan dehqonlar to‘lagan; xiroj ayrim viloyatlarda hosilning 40–50% iga yetgan, qo‘shimcha yig‘imlar (kafsan, dorug‘ayi muzd, tanobona) ham bo‘lgan. 1885-yilda Baljuvon bekligida Vose rahnamoligida dehqonlar ko‘tarildi: ular o‘tgan kamhosil yillar uchun ham xiroj talab qilinishiga norozi edi; iyul oxirida amir lashkari bilan jang bo‘lib, qo‘zg‘olonchilar yengildi, Vose qatl etildi. 1888-yilda Ko‘lob, 1889-yil mayda Kalifda ham qo‘zg‘olon bo‘ldi. Hunarmandchilikda Buxoro gilam, namat, zardo‘zlik va zargarlik buyumlari mashhur edi. Savdo Rossiya, Afg‘oniston, Hindiston, Eron bilan bog‘langan; darslikka ko‘ra 1887-yilda (temiryo‘l qurilishi amirlik hududida 1886–1888-yillarda olib borilgan) amirlik orqali temiryo‘l o‘tkazilib, Yangi Buxoro (Kogon) stansiyasi qurildi, 1888-yildan rus qishloqlari paydo bo‘ldi.
Maktab to‘garagi o‘z faoliyatini o‘zi yuritdi, lekin xazinachi har hafta hisobni tashqi nazoratchiga ko‘rsatib turdi. To‘garak kundalik qarorlarni o‘zi qabul qildi, ammo tashqaridagi kishi oldida hisob berib turdi.
Auditorlar hisobni tekshiradi, nazoratchilar boshqalar bajaradigan ishni kuzatadi, rahbarlar egalariga hisobot beradi.
Bir kishi hal qilib, boshqasi tekshiradigan qoidani o‘ylang va kim nima qilishini yozing.
Buxoro amirligi boshqaruvini zanjir sifatida chizing: amir → qo‘shbegi → beklar → aminlar va oqsoqollar. Yoniga devonbegi va bosh qozi vazifalarini yozing.