Buxoro amirligining davlat tuzumi va ijtimoiy-iqtisodiy hayoti
1868-yilgi shartnoma Buxoro amirligini Rossiya protektoratiga aylantirdi: amir siyosiy mustaqillikdan mahrum bo‘ldi, lekin fuqarolari ustidan keng hokimiyatini saqladi. Uning siyosiy faoliyatini kuzatish uchun 1885-yilgi farmon asosida «Rossiya imperatorining siyosiy agentligi» (1886–1917) tuzildi. XIX asr oxirida amirlik aholisi taxminan 2 million kishi bo‘lgan. Davlatni qo‘shbegi boshqargan: u soliq yig‘imi, amaldorlar va beklar bilan yozishmalarga rahbarlik qilgan; devonbegi xazina va zakotni, bosh qozi diniy-sudlov ishlarini boshqargan. Amirlik bekliklarga bo‘lingan, beklarni amir tayinlagan. Darslikka ko‘ra, amir lashkari qoloq, yomon o‘qitilgan dehqonlardan iborat edi. Soliqni asosan aholining 90% ga yaqinini tashkil etgan dehqonlar to‘lagan; xiroj ayrim viloyatlarda hosilning 40–50% iga yetgan, qo‘shimcha yig‘imlar (kafsan, dorug‘ayi muzd, tanobona) ham bo‘lgan. 1885-yilda Baljuvon bekligida Vose rahnamoligida dehqonlar ko‘tarildi: ular o‘tgan kamhosil yillar uchun ham xiroj talab qilinishiga norozi edi; iyul oxirida amir lashkari bilan jang bo‘lib, qo‘zg‘olonchilar yengildi, Vose qatl etildi. 1888-yilda Ko‘lob, 1889-yil mayda Kalifda ham qo‘zg‘olon bo‘ldi. Hunarmandchilikda Buxoro gilam, namat, zardo‘zlik va zargarlik buyumlari mashhur edi. Savdo Rossiya, Afg‘oniston, Hindiston, Eron bilan bog‘langan; darslikka ko‘ra 1887-yilda (temiryo‘l qurilishi amirlik hududida 1886–1888-yillarda olib borilgan) amirlik orqali temiryo‘l o‘tkazilib, Yangi Buxoro (Kogon) stansiyasi qurildi, 1888-yildan rus qishloqlari paydo bo‘ldi.
Buxoro amirligi boshqaruvini zanjir sifatida chizing: amir → qo‘shbegi → beklar → aminlar va oqsoqollar. Yoniga devonbegi va bosh qozi vazifalarini yozing.