ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · O‘zbekiston tarixi

Buxoro amirligiga qarshi urush va 1868-yilgi shartnoma

Darslar 8–9 · 2 ta dars · S. Tillaboyev, A. Zamonov. O‘zbekiston tarixi (XIX asrning ikkinchi yarmi – XX asr boshlari), 9-sinf, 3-nashr. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2019
8

Buxoro amirligiga qarshi harbiy harakatlarning boshlanishi

Darslik: 29–31-betlar
Maqsad1866-yilda Buxoro amirligiga qarshi harbiy harakatlar qanday boshlanib, qaysi shaharlar egallanganini bayon qilish.
Yangi so‘zlar
qamal · siegetovon · indemnity, compensation paid after a warkazak · Cossack, a member of an irregular military force«Bo‘lib tashla, hukmronlik qil» · “divide and rule”
Tushuntirish

Toshkent egallangach, Rossiya hukumati xonliklarni birma-bir bosib olishni rejalashtirdi va ularning birlashmasligiga qaratilgan «Bo‘lib tashla, hukmronlik qil» tamoyiliga amal qildi. Toshkentdan Chernyayev chaqirib olinib, Turkiston viloyati gubernatori etib F. Romanovskiy tayinlandi; u Buxoro Rossiyaga qarshi urushga tayyorlanyapti degan bahona bilan yurishga ruxsat so‘radi. 1866-yil may oyida Erjar qishlog‘i yaqinida amir qo‘shinlari kuchlar teng bo‘lmagani sababli mag‘lub bo‘ldi. Shundan so‘ng Xo‘jand qal’asi qamal qilinib, to‘plardan o‘qqa tutildi va may oxirida egallandi; ko‘plab mudofaachilar va tinch aholi halok bo‘ldi. Orenburg general-gubernatori N. Krijanovskiy amirdan 100 ming rubl tovon talab qildi, muddat o‘tgach esa yurish davom ettirildi. 1866-yil kuzida O‘ratepa, 18-oktabrda (eski uslub bo‘yicha) esa Jizzax egallandi; Buxoro yordami kech keldi. 1864–1866-yillarda bosib olingan yerlardan Sirdaryo viloyati tashkil etildi.

Hozirgi chegaralarToshkentXo‘jandO‘ratepaJizzaxErjar (jang, 1866)
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Ikki o‘quvchi maktab yarmarkasiga nechta odam kelganini aytdi: 120 va 150. Biri darvozada, ikkinchisi rastalar oldida sanagani ma’lum bo‘ldi, shuning uchun «taxminan 120–150, ikki usulda sanalgan» deb yozishdi.

Kim ishlatadi

Jurnalistlar raqam qayerdan olinganini tekshiradi, statistiklar son qanday sanalganini yozib boradi, tarixchilar qaysi manba qaysi raqamni berganini qayd etadi.

Bugun sinab ko‘ring

Keyingi safar raqam aytsangiz, uning manbasini ham qo‘shing, masalan, «o‘qituvchining aytishicha».

Namunalar
Sabab-oqibat zanjiri: Toshkent egallandi → Buxoroga qarshi yurishga bahona izlandi → Erjar jangi (1866) → Xo‘jand, O‘ratepa, Jizzax egallandi → Sirdaryo viloyati tuzildi.
Darslikda keltirilgan raqamlar (masalan, Jizzaxdagi talafot 6 mingdan ortiq) manbalarga qarab farq qilishi mumkin; shuning uchun ularni «darslikka ko‘ra» deb ko‘rsatish to‘g‘ri.
Sinfda faoliyat

«Yurish xaritasi»: xaritada 1866-yildagi shaharlarni ketma-ketlikda strelka bilan bog‘lang: Erjar → Xo‘jand → O‘ratepa → Jizzax.

Mashq
1
«Bo‘lib tashla, hukmronlik qil» tamoyilining mohiyati nima edi?
2
1866-yilda egallangan to‘rtta joyni ayting.
3
N. Krijanovskiy amirdan qancha tovon talab qilgan?
4
Nima uchun Jizzax mudofaasida Buxoro yordami muhim bo‘la olmadi? Izohlang.
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBirinchi partiya tekshiruviHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →