ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

So‘roq, undov, ikki nuqta va nuqtali vergul

Darslar 52–53 · 2 ta dars · N.M. Mahmudov, A. Nurmonov, A.Sh. Sobirov. Ona tili 9-sinf, 4-nashr. «Tasvir» nashriyot uyi, Toshkent, 2019
53

Ikki nuqta va nuqtali vergulning ishlatilishi

Darslik: 106–107-betlar
MaqsadIkki nuqta va nuqtali vergulning ishlatilish o‘rinlarini aniqlash.
Yangi so‘zlar
ikki nuqta · colonnuqtali vergul · semicolonumumlashtiruvchi so‘z · generalizing wordro‘yxat · list
Tushuntirish

Ikki nuqta uch asosiy joyda keladi: bog‘lovchisiz qo‘shma gapda ikkinchi qism birinchisini ochib, izohlab bersa, ko‘chirma gapdan oldin kelgan muallif gapidan keyin hamda uyushiq bo‘laklardan oldin kelgan umumlashtiruvchi so‘zdan keyin qo‘yiladi. Ro‘yxatdan oldin ham ikki nuqta bo‘ladi: «Sumkamda uchta narsa bor: daftar, qalam, kitob». Nuqtali vergul bog‘lovchisiz qo‘shma gap tarkibidagi sodda gaplar mazmunan tugal fikrni anglatib, bir-biriga uncha yaqin bo‘lmaganda, ulardagi voqealar qiyoslanganda yoki uyushiq bo‘laklar guruhlanib, o‘zaro vergullar bilan ajratilganda ishlatiladi. Ro‘yxat bandlari alohida satrdan berilsa, bandlar oxirida nuqtali vergul, oxirgisida nuqta qo‘yiladi.

Ikki nuqtaMisol
izoh beruvchi qism oldidanKutubxonaga bormadim: vaqtim yo‘q edi.
ko‘chirma gapdan oldinUstoz so‘radi: «Kim tayyor?»
sanashdan oldinSumkamda hamma narsa bor: qalam, daftar, kitob.
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Ish ro‘yxati yoki qoida yozayotgan o‘quvchi ikki nuqta bilan sanashni boshlaydi. Ikki nuqta o‘quvchiga: «Endi izoh yoki sanoq keladi», deydi.

Kim ishlatadi

Ro‘yxat, qoida va jadval yozuvchilari ikki nuqta va nuqtali vergul bilan fikrni bo‘laklarga ajratadi.

Bugun sinab ko‘ring

Bir qisqa ro‘yxatni oling va uni ikki nuqta yordamida bir gapga aylantirib ayting.

Namunalar
Kutubxonaga bormadim: vaqtim yo‘q edi. / Ustoz so‘radi: «Kim tayyor?» / Hamma narsa: qalam, daftar, kitob – joyida.
Ertalab havo bulutli, yomg‘irli edi; tushdan keyin esa quyosh chiqdi, osmon ochildi. / Ro‘yxat: 1) mashq qilish; 2) kitob o‘qish; 3) erta uxlash.
Sinfda faoliyat

«Ikki nuqta yoki nuqtali vergul?»: o‘qituvchi gap o‘qiydi; o‘quvchilar «:» yoki «;» kartochkasini ko‘taradi.

Mashq
1
Ikki nuqta qaysi o‘rinlarda qo‘yiladi?
2
Tinish belgisini qo‘ying: «Menda bitta qoida bor ish vaqtida bajarilsin»
3
Nuqtali vergul qo‘yilgan gap tuzing.
4
Nima uchun ro‘yxat oldidan ikki nuqta qo‘yiladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliSifat muammosi va jarayonHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →