Ikki nuqta va nuqtali vergulning ishlatilishi
Ikki nuqta uch asosiy joyda keladi: bog‘lovchisiz qo‘shma gapda ikkinchi qism birinchisini ochib, izohlab bersa, ko‘chirma gapdan oldin kelgan muallif gapidan keyin hamda uyushiq bo‘laklardan oldin kelgan umumlashtiruvchi so‘zdan keyin qo‘yiladi. Ro‘yxatdan oldin ham ikki nuqta bo‘ladi: «Sumkamda uchta narsa bor: daftar, qalam, kitob». Nuqtali vergul bog‘lovchisiz qo‘shma gap tarkibidagi sodda gaplar mazmunan tugal fikrni anglatib, bir-biriga uncha yaqin bo‘lmaganda, ulardagi voqealar qiyoslanganda yoki uyushiq bo‘laklar guruhlanib, o‘zaro vergullar bilan ajratilganda ishlatiladi. Ro‘yxat bandlari alohida satrdan berilsa, bandlar oxirida nuqtali vergul, oxirgisida nuqta qo‘yiladi.
| Ikki nuqta | Misol |
|---|---|
| izoh beruvchi qism oldidan | Kutubxonaga bormadim: vaqtim yo‘q edi. |
| ko‘chirma gapdan oldin | Ustoz so‘radi: «Kim tayyor?» |
| sanashdan oldin | Sumkamda hamma narsa bor: qalam, daftar, kitob. |
Ish ro‘yxati yoki qoida yozayotgan o‘quvchi ikki nuqta bilan sanashni boshlaydi. Ikki nuqta o‘quvchiga: «Endi izoh yoki sanoq keladi», deydi.
Ro‘yxat, qoida va jadval yozuvchilari ikki nuqta va nuqtali vergul bilan fikrni bo‘laklarga ajratadi.
Bir qisqa ro‘yxatni oling va uni ikki nuqta yordamida bir gapga aylantirib ayting.
«Ikki nuqta yoki nuqtali vergul?»: o‘qituvchi gap o‘qiydi; o‘quvchilar «:» yoki «;» kartochkasini ko‘taradi.