Tasviriy matn
Tasviriy matnda muallif biror narsa, joy, shaxs yoki holatni so‘z bilan «chizib» beradi, ya’ni uning ko‘rinishini ta’riflaydi. Hikoya matni nima bo‘lganini aytsa, tasviriy matn narsa qanday ekanini ko‘rsatadi: rangi, shakli, hajmi, hidi, tovushi. Shuning uchun unda sifatlar, o‘xshatish va sifatlashlar ko‘p, fe’llar esa kam bo‘ladi. Tasvirda uyushiq bo‘laklar keng qo‘llanadi, chunki ular belgilarni ketma-ket sanashga yordam beradi. Tasviriy matn so‘zlashuv, badiiy va boshqa nutq shakllarida uchraydi. Yaxshi tasvir uchun avval kuzatamiz, so‘ng eng muhim belgilarni tanlaymiz va ularni tartib bilan yozamiz: umumiy ko‘rinishdan tafsilotlarga o‘tamiz.
| Hikoya | Tasviriy |
|---|---|
| nima bo‘ldi? voqealar tartibi | qanday? belgilar, ko‘rinish |
| fe’llar ko‘p | sifat, o‘xshatish ko‘p |
Joyni tasvirlayotgan o‘quvchi rang, shakl va ovozni aytadi: tinglovchi o‘sha joyni ko‘rmay turib ko‘z oldiga keltiradi. Hikoya esa bu joyda nima bo‘lganini aytadi.
Yozuvchilar, qo‘llanma tuzuvchilari va yo‘riqchilar joy yoki narsani aniq tasvirlaydi, shunda uni tanib olish oson.
Bugun ko‘rgan bir narsani rang, shakl va ovozi bilan tasvirlab ko‘ring.
«Ko‘z bilan chizamiz»: o‘quvchilar sinf xonasidagi bir narsani 4–5 gap bilan tasvirlaydi; sinfdoshlari nima tasvirlanganini topadi.