ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Ko‘chirma gapli gaplarni mustahkamlash va matn bilan ishlash

Darslar 44–45 · 2 ta dars · N.M. Mahmudov, A. Nurmonov, A.Sh. Sobirov. Ona tili 9-sinf, 4-nashr. «Tasvir» nashriyot uyi, Toshkent, 2019
45

Matn va lug‘at ustida ishlash

Darslik: 88–89-betlar
MaqsadMatn va lug‘at ustida ishlash: ko‘chirma gapli matnni tahlil qilish.
Yangi so‘zlar
hikmat · wisdom, maximnasihat · adviceodob · good mannersibora · idiom, expression
Tushuntirish

Ko‘chirma gapli matnda har bir ko‘chirma gapni, uni kim aytganini va qanday tinish belgisi qo‘llanganini aniqlaymiz. Matn dialog ko‘rinishida bo‘lsa, har bir qatorning boshidagi tire so‘zlovchi almashganini ko‘rsatadi. Muallif gapi voqea tasviri, so‘zlovchining holati va ovozi haqida ma’lumot beradi: jilmayib dedi, ohista so‘radi. Lug‘atda yangi so‘zlar bilan ishlaymiz: «hikmat» – chuqur ma’noli dono so‘z, «nasihat» – yaxshi yo‘lga undovchi so‘z, «odob» – ezgu xulq qoidalari, «ibora» – tayyor holda ishlatiladigan turg‘un birikma. Matnning g‘oyasini ayting va bir ko‘chirma gapni o‘zlashtirma gap shaklida qayta yozing.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Suhbat matnini o‘qigan o‘quvchi har satr boshidagi tirega qarab, kim gapirayotganini ajratadi. Bu tufayli ikki kishining suhbati chalkashmaydi.

Kim ishlatadi

Dramaturglar, ssenariy yozuvchilari va diktorlar suhbatdagi ovozlarni ajratib ko‘rsatadi.

Bugun sinab ko‘ring

Bugun do‘stingiz bilan bo‘lgan qisqa suhbatni ikki qatorda xayolda yozib, kim gapirganini belgilang.

Namunalar
Mini-matn: «Nasihat». Bobom ohista dedi: «Nasihat – ko‘rsatilgan yo‘l, uni tinglagan adashmaydi». Men so‘radim: «Odob qanday o‘rganiladi?» Bobom javob berdi: «Kattalardan o‘rnak olib, kichiklarga mehribon bo‘l».
Tahlil: ikkinchi gap – M: «K?»; birinchi va uchinchi – M: «K». O‘zlashtirma: Men odob qanday o‘rganilishini so‘radim.
Sinfda faoliyat

«Ovozli o‘qish»: o‘quvchilar matnni rollar bo‘yicha o‘qiydi (muallif, bobo, nabira), ohangni gapning turiga moslaydi.

Mashq
1
Matndagi so‘roq ko‘chirma gapni toping.
2
Ikkinchi gapning qolipini yozing.
3
«Hikmat» so‘zi bilan gap tuzing.
4
Matnning g‘oyasi nima va uni qanday dalillaysiz?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliMa’lumotga ko‘ra qayta to‘ldirishHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →