☰ Mundarija · Ona tili

Ma’nodoshlik tahlili va matn bilan ishlash

Darslar 37–38 · 2 ta dars · N.M. Mahmudov, A. Nurmonov, A.Sh. Sobirov. Ona tili 9-sinf, 4-nashr. «Tasvir» nashriyot uyi, Toshkent, 2019
38

Matn va lug‘at ustida ishlash

Darslik: 75–77-betlar
MaqsadMatn va lug‘at ustida ishlash: bog‘lovchisiz qo‘shma gaplarni matnda topish va izohlash.
Yangi so‘zlar
baraka · abundance, blessingfayz · splendour, gracemehr · affectionravnaq · prosperity, progress
Tushuntirish

Matnda bog‘lovchisiz qo‘shma gaplarni topganda qismlar orasidagi tinish belgisiga e’tibor beramiz: vergul ketma-ketlikni, tire zidlik yoki oqibatni, ikki nuqta izohlashni bildiradi. Tinish belgisi qismlar orasidagi ma’noni ochib beradi, shuning uchun uni izohlash matnni chuqurroq tushunishga yordam beradi. Lug‘atda yangi so‘zlarning ma’nosini aniqlaymiz: «baraka» – mo‘l-ko‘llik, foydaning ko‘pligi; «fayz» – ko‘rkamlik, ko‘ngilni yayratadigan xush holat; «mehr» – ardoqlash tuyg‘usi; «ravnaq» – taraqqiyot va gullab-yashnash. Matn mazmuniga munosabatingizni bildirib, bog‘lovchisiz gap qo‘llang.

Namunalar
Mini-matn: «Mehr». Onam non yopdi, uyimiz fayzga to‘ldi. Mehr bor joyda baraka bo‘ladi: kam narsa ham yetarli tuyuladi. Dasturxon sodda – ko‘ngil esa keng. Shunday oilada ravnaq tez bo‘ladi.
Tahlil: «Onam non yopdi, uyimiz fayzga to‘ldi» – vergul (ketma-ketlik, oqibat); «... baraka bo‘ladi: kam narsa ham yetarli» – ikki nuqta (izohlash); «Dasturxon sodda – ko‘ngil esa keng» – tire (zidlik).
Sinfda faoliyat

«Belgi izlovchilar»: guruhlar matndan har bir tinish belgisini topib, ma’no munosabatini aytadi.

Mashq
1
Matndan izohlash munosabatidagi gapni toping.
2
«Dasturxon sodda – ko‘ngil esa keng» gapida tire nimani bildiradi?
3
«Ravnaq» so‘zi bilan gap tuzing.
4
Matn g‘oyasini bir gapda yozing.