ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Ma’nodoshlik tahlili va matn bilan ishlash

Darslar 37–38 · 2 ta dars · N.M. Mahmudov, A. Nurmonov, A.Sh. Sobirov. Ona tili 9-sinf, 4-nashr. «Tasvir» nashriyot uyi, Toshkent, 2019
38

Matn va lug‘at ustida ishlash

Darslik: 75–77-betlar
MaqsadMatn va lug‘at ustida ishlash: bog‘lovchisiz qo‘shma gaplarni matnda topish va izohlash.
Yangi so‘zlar
baraka · abundance, blessingfayz · splendour, gracemehr · affectionravnaq · prosperity, progress
Tushuntirish

Matnda bog‘lovchisiz qo‘shma gaplarni topganda qismlar orasidagi tinish belgisiga e’tibor beramiz: vergul ketma-ketlikni, tire zidlik yoki oqibatni, ikki nuqta izohlashni bildiradi. Tinish belgisi qismlar orasidagi ma’noni ochib beradi, shuning uchun uni izohlash matnni chuqurroq tushunishga yordam beradi. Lug‘atda yangi so‘zlarning ma’nosini aniqlaymiz: «baraka» – mo‘l-ko‘llik, foydaning ko‘pligi; «fayz» – ko‘rkamlik, ko‘ngilni yayratadigan xush holat; «mehr» – ardoqlash tuyg‘usi; «ravnaq» – taraqqiyot va gullab-yashnash. Matn mazmuniga munosabatingizni bildirib, bog‘lovchisiz gap qo‘llang.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Telefondagi uzun matnni o‘qiyotgan o‘quvchi ikki nuqtadan keyin tushuntirish, tiredan keyin qarama-qarshilik kelishini sezadi. Shu belgilar muallif fikri qayerda burilganini ko‘rsatadi.

Kim ishlatadi

Muharrirlar, korrektorlar va kitobxonlar tinish belgilari orqali muallif fikrini aniqroq tushunadi.

Bugun sinab ko‘ring

Bugun o‘qigan matndagi bitta tire yoki ikki nuqtani toping va u nimani ko‘rsatayotganini ayting.

Namunalar
Mini-matn: «Mehr». Onam non yopdi, uyimiz fayzga to‘ldi. Mehr bor joyda baraka bo‘ladi: kam narsa ham yetarli tuyuladi. Dasturxon sodda – ko‘ngil esa keng. Shunday oilada ravnaq tez bo‘ladi.
Tahlil: «Onam non yopdi, uyimiz fayzga to‘ldi» – vergul (ketma-ketlik, oqibat); «... baraka bo‘ladi: kam narsa ham yetarli» – ikki nuqta (izohlash); «Dasturxon sodda – ko‘ngil esa keng» – tire (zidlik).
Sinfda faoliyat

«Belgi izlovchilar»: guruhlar matndan har bir tinish belgisini topib, ma’no munosabatini aytadi.

Mashq
1
Matndan izohlash munosabatidagi gapni toping.
2
«Dasturxon sodda – ko‘ngil esa keng» gapida tire nimani bildiradi?
3
«Ravnaq» so‘zi bilan gap tuzing.
4
Matn g‘oyasini bir gapda yozing.
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliOddiy kelishuv nimani aytishi kerakHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →