ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

So‘z birikmasi, gap bo‘laklari, uyushiq bo‘laklar

Darslar 3–4 · 2 ta dars · N.M. Mahmudov, A. Nurmonov, A.Sh. Sobirov. Ona tili 9-sinf, 4-nashr. «Tasvir» nashriyot uyi, Toshkent, 2019
4

Uyushiq va ajratilgan bo‘laklar bo‘yicha o‘tilganlarni takrorlash

Darslik: 11–12-betlar
MaqsadUyushiq va ajratilgan bo‘laklarni topish va tinish belgilarini to‘g‘ri qo‘yish.
Yangi so‘zlar
uyushiq bo‘laklar · homogeneous partsajratilgan bo‘lak · set-off partumumlashtiruvchi so‘z · generalizing wordsanash ohangi · enumerating intonation
Tushuntirish

Bir xil so‘roqqa javob bo‘ladigan, gapda bir xil vazifa bajaradigan va bir bo‘lakka bog‘lanadigan bo‘laklar uyushiq bo‘laklar deyiladi. Ular sanash ohangi bilan aytiladi va bir-biridan vergul bilan ajratiladi; ba’zan teng bog‘lovchilar (va, yoki, ammo) bilan ham bog‘lanadi. Uyushiq bo‘laklardan oldin umumlashtiruvchi so‘z kelsa, undan keyin ikki nuqta qo‘yiladi (gap ulardan keyin davom etsa, uyushiq bo‘laklardan so‘ng tire ham qo‘yiladi); umumlashtiruvchi so‘z keyin kelsa, undan oldin tire qo‘yiladi. Ajratilgan bo‘laklar esa ma’nosini ta’kidlash yoki izohlash uchun ajratib ko‘rsatilgan aniqlovchi, hol, to‘ldiruvchi bo‘ladi va ular vergul yoki tire bilan ajratiladi. Uyushiq bo‘laklar bir-biriga tobe emas, teng huquqli bo‘ladi.

Bo‘lakMisolBelgi
uyushiqolma, anor, uzumvergul
umumlashtiruvchi so‘zdan oldinolma, anor, uzum — barcha mevalartire
umumlashtiruvchi so‘zdan keyinBarcha mevalar: olma, anor, uzum.ikki nuqta
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

O‘quvchi do‘stiga maktabgacha yo‘lni yozib beradi: qayerdan burilish, qaysi bino yonidan o‘tish, qayerda to‘xtashni vergul bilan ajratib sanaydi. Do‘sti ro‘yxatni adashmay o‘qiydi.

Kim ishlatadi

Qo‘llanma, ko‘rsatma va ro‘yxat yozuvchilari sanalgan bir xil bo‘laklarni to‘g‘ri tinish belgilari bilan ajratadi.

Bugun sinab ko‘ring

Bugungi uchta ishingizni bitta gapda sanab, orasiga tinish belgisini to‘g‘ri qo‘yib yozing yoki ayting.

Namunalar
Bog‘da olma, anor, uzum – barcha mevalar pishgan. (uyushiq ega: olma, anor, uzum; keyin umumlashtiruvchi so‘z «barcha mevalar» – oldidan tire)
Bog‘da barcha mevalar: olma, anor, uzum – pishgan. (umumlashtiruvchi so‘z oldin – undan keyin ikki nuqta; gap uyushiq bo‘laklardan keyin davom etgani uchun ulardan so‘ng tire)
Sinfda faoliyat

«Sanash zanjiri»: har bir o‘quvchi oldingi aytilgan bo‘lakka yangi uyushiq bo‘lak qo‘shib, gapni cho‘zib boradi; doskada tinish belgilari qo‘yiladi.

Mashq
1
Uyushiq bo‘laklar deb qanday bo‘laklarga aytiladi?
2
«Maktabimizda matematika, fizika va kimyo o‘qitiladi» gapidagi uyushiq bo‘laklarni toping.
3
Tinish belgisini qo‘ying: «Dalada paxta g‘alla sabzavot yetishtiriladi».
4
Umumlashtiruvchi so‘z keyin kelsa nima uchun oldidan tire qo‘yiladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliMijozlar nima istaydi?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →