Uyushiq va ajratilgan bo‘laklar bo‘yicha o‘tilganlarni takrorlash
Bir xil so‘roqqa javob bo‘ladigan, gapda bir xil vazifa bajaradigan va bir bo‘lakka bog‘lanadigan bo‘laklar uyushiq bo‘laklar deyiladi. Ular sanash ohangi bilan aytiladi va bir-biridan vergul bilan ajratiladi; ba’zan teng bog‘lovchilar (va, yoki, ammo) bilan ham bog‘lanadi. Uyushiq bo‘laklardan oldin umumlashtiruvchi so‘z kelsa, undan keyin ikki nuqta qo‘yiladi (gap ulardan keyin davom etsa, uyushiq bo‘laklardan so‘ng tire ham qo‘yiladi); umumlashtiruvchi so‘z keyin kelsa, undan oldin tire qo‘yiladi. Ajratilgan bo‘laklar esa ma’nosini ta’kidlash yoki izohlash uchun ajratib ko‘rsatilgan aniqlovchi, hol, to‘ldiruvchi bo‘ladi va ular vergul yoki tire bilan ajratiladi. Uyushiq bo‘laklar bir-biriga tobe emas, teng huquqli bo‘ladi.
| Bo‘lak | Misol | Belgi |
|---|---|---|
| uyushiq | olma, anor, uzum | vergul |
| umumlashtiruvchi so‘zdan oldin | olma, anor, uzum — barcha mevalar | tire |
| umumlashtiruvchi so‘zdan keyin | Barcha mevalar: olma, anor, uzum. | ikki nuqta |
O‘quvchi do‘stiga maktabgacha yo‘lni yozib beradi: qayerdan burilish, qaysi bino yonidan o‘tish, qayerda to‘xtashni vergul bilan ajratib sanaydi. Do‘sti ro‘yxatni adashmay o‘qiydi.
Qo‘llanma, ko‘rsatma va ro‘yxat yozuvchilari sanalgan bir xil bo‘laklarni to‘g‘ri tinish belgilari bilan ajratadi.
Bugungi uchta ishingizni bitta gapda sanab, orasiga tinish belgisini to‘g‘ri qo‘yib yozing yoki ayting.
«Sanash zanjiri»: har bir o‘quvchi oldingi aytilgan bo‘lakka yangi uyushiq bo‘lak qo‘shib, gapni cho‘zib boradi; doskada tinish belgilari qo‘yiladi.