ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Ergashgan qo‘shma gaplarni mustahkamlash va matn bilan ishlash

Darslar 29–30 · 2 ta dars · N.M. Mahmudov, A. Nurmonov, A.Sh. Sobirov. Ona tili 9-sinf, 4-nashr. «Tasvir» nashriyot uyi, Toshkent, 2019
30

Mustahkamlash

Darslik: 61-bet
MaqsadErgashgan qo‘shma gaplar bo‘yicha bilimlarni mustahkamlash.
Yangi so‘zlar
sabab · reasonmaqsad · purposeshart · conditionnisbatlanish · correlation
Tushuntirish

Ergashgan qo‘shma gap doimo ikki qismdan – bosh va ergash gapdan iborat. Ergash gapni bosh gapga ergashtiruvchi bog‘lovchilar (agar, chunki, toki), ko‘makchili qurilmalar (shuning uchun, shu sababli, shu tufayli), -ki yuklamasi, nisbiy so‘zlar, deb so‘zi va shart mayli bog‘laydi. Sabab va maqsad ergash gaplari odatda bosh gapdan keyin, shart ergash gapi esa oldin keladi; ko‘makchili qurilmali sabab ergash gap ham oldin turadi. Tinish belgisi: ergash gap bosh gapdan vergul bilan ajratiladi. Tahlilda avval bosh va ergash gapni topamiz, so‘ng vositani va ma’noni aytamiz.

asosiy fikrbosh gapbosh gapniizohlaydivergul bilanajratiladiergash gapErgashganqo‘shma gap
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

O‘quvchi yozma ishida bir fikrni besh xil bog‘lash usuli bilan ifodalay oladi va shu tufayli uslubi bir xil bo‘lib qolmaydi. Ustoz bunday matnni ravon deb topadi.

Kim ishlatadi

Yozuvchilar, tahrirchilar va nutq so‘zlovchilar uslubni boyitish uchun turli bog‘lash vositalaridan foydalanadi.

Bugun sinab ko‘ring

Bir fikrni ikki xil bog‘lash vositasi bilan ayting va qaysi biri ravonroq ekanini hal qiling.

Namunalar
Tahlil: Agar erta tursang, ishlarga ulgurasan. → shart (agar, -sa), ergash gap oldin. Kitob o‘qidim, chunki imtihon yaqin edi. → sabab (chunki), ergash gap keyin.
Kim erta turib mashq qilsa, o‘sha tetik bo‘ladi. → nisbiy so‘zlar (kim – o‘sha), ega ergash gap. Shuni bilingki, vaqt qimmat. → -ki.
Sinfda faoliyat

«Vosita sinovi»: o‘qituvchi gap aytadi, o‘quvchilar bog‘lovchi vositani beshta kartochkadan (bog‘lovchi, qurilma, -ki, nisbiy so‘z, deb) tanlaydi.

Mashq
1
Ergash gapni bosh gapga bog‘lovchi vositalarni ayting.
2
«Yaxshi tayyorlansang, o‘tasan» gapini tahlil qiling.
3
«Charchadim, shuning uchun erta yotdim» gapini «chunki» li shaklga aylantiring.
4
Nima uchun shart ergash gapi odatda bosh gapdan oldin keladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBirinchi hisob: daromad, xarajat, foydaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →