ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
Hafta hikoyasi9-sinf · 18-hafta

Birinchi hisob: daromad, xarajat, foyda

🎯 Missiya: Haqiqatan ham foyda qildikmi va birinchi navbatda nimani yasaymiz?

Dushanba

MalikaMurabbiy so‘radi: «Dekabrda qancha daromad va qancha xarajat qildingiz? Foyda bormi?» Biz esa faqat kassadagi pulni bilamiz.
BoboHisob uchun narsalarni ajratamiz. Darslikda: asosiy fondlar — uskuna va binolar; aylanma fondlar — xomashyo va yonilg‘i.
ZarinaDemak, arra va dastgoh — asosiy, taxta va bo‘yoq — aylanma. Bo‘yoq har o‘yinchoq bilan sarflanadi.
BoboTaxta bizda ikki davrga yetadigan bor, shuning uchun cheklov pul emas, vaqt: haftasiga 10 soat.
Texnologiya

Qulf 1: Daftar nimani aytadi?

Topshiriq: Taxta va bo‘yoq darslikdagi qaysi fondga kiradi?

🔑 Kalit: Taxta ikki davrga yetadi: cheklov pul emas, vaqt (haftasiga 10 soat).

AnvarDekabrda 9 ta belanchak (5 + 4) va 9 ta ushlagich (6 + 3) sotdik. Narxlar shartli misol: belanchak 60 000, ushlagich 35 000 so‘m.
JasurPythonda: daromad = 9 * 60000 + 9 * 35000. Natija 855000. Ko‘paytirish avval, qo‘shish keyin bajariladi.
Zarina// va % juft bo‘lib ishlaydi. 2500 daqiqa ish: 2500 // 60 = 41 soat, 2500 % 60 = 40 daqiqa.
MalikaPulni ham shunday bo‘lamiz: 160000 // 50000 = 3 ta va 160000 % 50000 = 10000 ortadi.
Informatika

Qulf 2: Daromad hisobi

Topshiriq: 2500 % 60 nechaga teng?

🔑 Kalit: Dekabr daromadi: 9·60 000 + 9·35 000 = 855 000 so‘m.

Seshanba

AnvarMateriallar: belanchakka 42 000, ushlagichga 24 000. Jami 9·42 000 + 9·24 000 = 378 000 + 216 000 = 594 000.
ZarinaBoshqa xarajat: sovg‘a qutilari 15 000, varaqalar 6 000. Jami xarajat 594 000 + 21 000 = 615 000.
JasurFoyda = daromad − xarajat = 855 000 − 615 000 = 240 000 so‘m.
Malikaning oyisiIqtisoddan: yer solig‘i — qat’iy to‘lov, foyda bo‘lsa ham, bo‘lmasa ham to‘lanadi. Bizning qutilar esa har sotuv bilan ketadi.
MalikaHar bir o‘yinchoqda: belanchak 60 000 − 42 000 = 18 000, ushlagich 35 000 − 24 000 = 11 000. Belanchak 3 soat, ushlagich 2 soat.
Iqtisodiy bilim asoslari

Qulf 3: Xarajat va foyda

Topshiriq: Daromad 855 000, xarajat 615 000 bo‘lsa, foyda qancha?

🔑 Kalit: Dekabr: xarajat 615 000, foyda 240 000; belanchakdan 18 000, ushlagichdan 11 000 foyda, ular 3 va 2 soat oladi.

JasurBurchakning sinusi — P(1; 0) ni burganda olingan nuqtaning ordinatasi, kosinus — abssissasi. Ular −1 dan 1 gacha bo‘ladi.
Zarinasin π/6 = 1/2. Belanchak ipi 60 sm, og‘ish burchagi 30° bo‘lsa, yon tomonga siljish 60 · 1/2 = 30 sm.
AnvarUchburchak teg: ikki tomoni 10 va 12 sm, orasidagi burchak 30°. Yuzi S = ½ · a · b · sinC.
MalikaHisoblaymiz: ½ · 10 · 12 · 1/2 = 30 sm². Sinuslar teoremasi: tomonlar qarshisidagi burchak sinuslariga mutanosib.
AlgebraGeometriya

Qulf 4: Teg va belanchak

Topshiriq: Tomonlari 10 va 12 sm, orasidagi burchak 30° bo‘lsa, uchburchak yuzi?

Chorshanba

MalikaOna tili: ergash gapli qo‘shma gapni tahlil qilish tartibi: kesimlarni topamiz, bosh va ergash gapni ajratamiz, bog‘lovchi vositani topamiz, ma’no munosabatini aytamiz.
JasurMasalan: «Hisobni ikki kishi tekshiradi, shuning uchun xato kam bo‘ladi». «Shuning uchun» — natija bog‘lovchi vositasi, sabab oldin keladi.
ZarinaIngliz tilida: Uzbekistan is a democratic republic. Power is divided into three branches: legislative, executive and judicial.
AnvarAQSH federal respublika: Kongress qonun chiqaradi, Prezident boshqaradi, sudlar hukm qiladi. Hamma tizimda bir kishi hamma ishni qilmaydi.
Biz ham shunday qilamiz: bir kishi yozadi, ikkinchisi tekshiradi.
Ona tiliIngliz tili

Qulf 5: Tekshiruvchi kerak

Topshiriq: Tahlilda birinchi qadam qaysi?

ZarinaKimyo: natriy va kaliy yumshoq, yengil metallar, havoda tez oksidlanadi, shuning uchun kerosin ostida saqlanadi. Alanga rangi: Na — sariq, K — binafsha.
AnvarSoda, ya’ni Na₂CO₃, oddiy ichimlik sodasi NaHCO₃ dan boshqa modda. Nomi aniq yozilmasa, aralashtirib yuboramiz.
JasurHisobda ham shunday: «xarajat» deb emas, aniq nomi bilan yozamiz.
MalikaFizika, shartli misol: dvigatel quvvati 20 kW, 1 soat, FIK 30%, yonilg‘i 40 MJ/kg. A = 20 000 · 3600 = 72 MJ, Q₁ = 72 : 0,3 = 240 MJ, m = 6 kg.
KimyoFizika

Qulf 6: Soda va yonilg‘i

Topshiriq: Natriy alangaga qanday rang beradi?

Payshanba

ZarinaBiologiya: — ba’zi bakteriyalar CO₂ dan organik modda yasaydi. Ular xlorofillsiz, yorug‘liksiz, noorganik moddalarni oksidlab energiya oladi.
AnvarNitrifikatsiya qiluvchi bakteriyalar ammiakni nitritga, keyin nitratga aylantiradi. Xemosintezni 1887–1890-yillarda Vinogradskiy kashf etgan.
JasurGeografiya: Rossiya maydoni bo‘yicha dunyoda eng katta — 17,1 million km². Poytaxti Moskva, aholisi taxminan 144–146 million.
MalikaUning iqtisodiyoti yoqilg‘i-energetika majmuasiga tayanadi. G‘arbiy Sibir — eng katta hudud.
Biologiya (Sitologiya va genetika asoslari)Geografiya (Jahon iqtisodiy-ijtimoiy geografiyasi)

Qulf 7: Kuzatuv tanaffusi

Topshiriq: Xemosintez uchun nima kerak emas?

MalikaAdabiyot: darslikda namuna matnlar mavzularga bo‘lingan. Matnlarni kitobdan o‘qiymiz; bu yerda faqat ularni o‘rganishda ishlatiladigan atamalarni eslaymiz.
ZarinaImom al-Buxoriy ishlarida atamalar bor: sanad — kimdan kimga yetganligi zanjiri, matn — o‘zi, sahih — ishonchli. Manba va matn birga kerak.
AnvarBizning hisobda ham: chek (manba) va yozuv (matn) birga turadi. Ishonchli hisob shunday bo‘ladi.
JasurRus tili: «Мы вели записи так, чтобы любой мог проверить». «Так» bosh gapda, «чтобы» ergash gapda — tarz ergash gap.
AdabiyotRus tili

Qulf 8: Va’da va yozuv

Topshiriq: «Мы вели записи так, чтобы …» qaysi ergash gap?

Juma

AnvarJahon tarixi: darslikka ko‘ra Rossiyada ish kuni 12–14 soat bo‘lgan. 1905–1907-yillardagi o‘zgarishlardan keyin Davlat dumasi tashkil etilgan.
JasurO‘zbekiston tarixi: qoraqalpoqlar xonlik fuqarolari kabi soliq to‘lagan: yer solig‘i — solg‘ut, urush paytida qozon puli.
ZarinaEng og‘ir majburiyat: har oiladan bir kishi 12 kun kanal qazigan. Bu ham — mehnat bilan to‘lov.
MalikaBizda ham mehnat bor: bobo haftasiga 7 soat beradi. Uni hisobga qo‘shmasak, foyda haqiqiydan katta ko‘rinadi.
Jahon tarixiO‘zbekiston tarixi

Qulf 9: Ish kuni va soliqlar

Topshiriq: Darslikka ko‘ra Rossiyada ish kuni necha soat bo‘lgan?

MalikaYanvardagi 10 soatlik hafta uchun uch variant: A — faqat belanchak, B — faqat ushlagich, C — 2 belanchak + 2 ushlagich.
JasurSoatiga foyda: belanchak 18 000 : 3 = 6 000, ushlagich 11 000 : 2 = 5 500. A yaxshiga o‘xshaydi!
ZarinaLekin A: 3 belanchak = 9 soat, 1 soat bo‘sh qoladi, foyda 54 000. B: 5 ushlagich = 10 soat, foyda 55 000.
AnvarC: 2·3 + 2·2 = 10 soat, foyda 2·18 000 + 2·11 000 = 58 000. Hamma soat ishlaydi.
Demak, C. Soatlik foyda katta bo‘lsa ham, bo‘sh qolgan soat hisobda yo‘qotish.
Iqtisodiy bilim asoslari

Qulf 10: Birinchi nimani yasaymiz?

Topshiriq: Nima uchun faqat belanchak (A) eng yaxshi emas?

Bir haftani bir hikoyada takrorlading!

Bu hikoya 15 ta fanni birlashtirdi.

Ona tiliIngliz tiliInformatikaTexnologiyaAdabiyotAlgebraBiologiya (Sitologiya va genetika asoslari)FizikaGeografiya (Jahon iqtisodiy-ijtimoiy geografiyasi)GeometriyaIqtisodiy bilim asoslariJahon tarixiKimyoO‘zbekiston tarixiRus tili

0 / 13 yulduz

Jamoa hisoboti

Dekabr hisobi: daromad 855 000, foyda 240 000

Muammo: murabbiy daromad, xarajat va foydani so‘radi. Dekabrda 9 belanchak va 9 ushlagich sotdik: daromad 855 000, xarajat 615 000, foyda 240 000 so‘m. Cheklov — vaqt: haftasiga 10 soat. Qaror: bu hafta 2 belanchak + 2 ushlagich, foyda 58 000. Keyingi qadam: norozi mijoz uchun pulni qaytarish qoidasini yozish.

— 9-B jamoa

Topilgan kalitlar

  1. Taxta ikki davrga yetadi: cheklov pul emas, vaqt (haftasiga 10 soat).
  2. Dekabr daromadi: 9·60 000 + 9·35 000 = 855 000 so‘m.
  3. Dekabr: xarajat 615 000, foyda 240 000; belanchakdan 18 000, ushlagichdan 11 000 foyda, ular 3 va 2 soat oladi.

Yulduzli savollar

  1. Foyda = ?

  2. 3 belanchak va 0 ushlagich necha soat oladi?

  3. O‘ylab ko‘r: 1 belanchak + 3 ushlagichning foydasi va vaqti?

Hikoyadagi darslar