ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Ergashgan qo‘shma gap. Bosh va ergash gap

Darslar 19–20 · 2 ta dars · N.M. Mahmudov, A. Nurmonov, A.Sh. Sobirov. Ona tili 9-sinf, 4-nashr. «Tasvir» nashriyot uyi, Toshkent, 2019
20

Bosh va ergash gap

Darslik: 42–43-betlar
MaqsadBosh gap va ergash gapni farqlash, ergashgan qo‘shma gapning qolipini chizish.
Yangi so‘zlar
bosh gap · main clauseergash gap · subordinate clausehokim va tobe · head and dependentqolip · pattern
Tushuntirish

Ergashgan qo‘shma gapda sodda gaplar ko‘p bo‘lsa ham, ular ikki tomonga ajraladi: bosh gap va ergash gap. Asosiy fikr bosh gapda bo‘ladi; ergash gap esa unga sabab, shart, maqsad, payt kabi qo‘shimcha ma’lumot berib, uni to‘ldiradi. Ergash gap bosh gapdan keyin ham, oldin ham kelishi mumkin; qolip shunday: [bosh gap], [ergash gap] yoki [ergash gap], [bosh gap]. Bunday gap tuzilishiga ko‘ra so‘z birikmasiga o‘xshaydi: bosh gap hokim so‘zga, ergash gap tobe so‘zga mos keladi. Ergash gapni topish uchun bosh gapga so‘roq beramiz: «nima uchun?», «qachon?», «qanday sharoitda?».

QismMisol
bosh gapIsh tez bitdi,
ergash gapchunki hamma birga ishladi.
qolip[bosh], chunki [ergash].
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Guruh ishida bir o‘quvchi topshiriqni tushuntiradi: avval asosiy talabni aytadi, keyin shartni qo‘shadi. Tinglovchi nima asosiy, nima qo‘shimcha ekanini darrov ajratadi.

Kim ishlatadi

Yo‘riqnoma yozuvchilari, ustozlar va yo‘riqchilar asosiy ko‘rsatma bilan shartlarini ajratib beradi.

Bugun sinab ko‘ring

Eshitgan bir gapingizdagi asosiy fikrni va uni to‘ldiruvchi qismni ayrim ayting.

Namunalar
Ish tez bitdi, chunki hamma birga ishladi. (bosh gap: Ish tez bitdi; ergash gap: chunki hamma birga ishladi) Qolip: [bosh], chunki [ergash].
Qor erisa, ariqlar to‘ladi. (ergash gap oldin: Qor erisa; bosh gap: ariqlar to‘ladi) Qolip: [ergash]-sa, [bosh].
Sinfda faoliyat

«Bosh yoki ergash?»: doskadagi qo‘shma gaplarning bir qismi yopiq; o‘quvchilar ochiq qismga qarab uning bosh yoki ergash gap ekanini aniqlaydi.

Mashq
1
Bosh gap va ergash gapni ta’riflang.
2
«Kitob o‘qisang, bilimli bo‘lasan» gapida bosh va ergash gapni toping.
3
«Yo‘lda qor ko‘p edi, shuning uchun biz kechikdik» gapini tahlil qiling.
4
Ergashgan qo‘shma gap nima uchun so‘z birikmasiga o‘xshaydi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliQishki buyurtma e’loniHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →