Bosh va ergash gap
Ergashgan qo‘shma gapda sodda gaplar ko‘p bo‘lsa ham, ular ikki tomonga ajraladi: bosh gap va ergash gap. Asosiy fikr bosh gapda bo‘ladi; ergash gap esa unga sabab, shart, maqsad, payt kabi qo‘shimcha ma’lumot berib, uni to‘ldiradi. Ergash gap bosh gapdan keyin ham, oldin ham kelishi mumkin; qolip shunday: [bosh gap], [ergash gap] yoki [ergash gap], [bosh gap]. Bunday gap tuzilishiga ko‘ra so‘z birikmasiga o‘xshaydi: bosh gap hokim so‘zga, ergash gap tobe so‘zga mos keladi. Ergash gapni topish uchun bosh gapga so‘roq beramiz: «nima uchun?», «qachon?», «qanday sharoitda?».
| Qism | Misol |
|---|---|
| bosh gap | Ish tez bitdi, |
| ergash gap | chunki hamma birga ishladi. |
| qolip | [bosh], chunki [ergash]. |
Guruh ishida bir o‘quvchi topshiriqni tushuntiradi: avval asosiy talabni aytadi, keyin shartni qo‘shadi. Tinglovchi nima asosiy, nima qo‘shimcha ekanini darrov ajratadi.
Yo‘riqnoma yozuvchilari, ustozlar va yo‘riqchilar asosiy ko‘rsatma bilan shartlarini ajratib beradi.
Eshitgan bir gapingizdagi asosiy fikrni va uni to‘ldiruvchi qismni ayrim ayting.
«Bosh yoki ergash?»: doskadagi qo‘shma gaplarning bir qismi yopiq; o‘quvchilar ochiq qismga qarab uning bosh yoki ergash gap ekanini aniqlaydi.