ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
Hafta hikoyasi9-sinf · 12-hafta

Qishki buyurtma e’loni

🎯 Missiya: Qishki buyurtmani xaridorlarga qanday halol e’lon qilamiz?

Dushanba, 23-noyabr

Sinf rahbariQish uchun buyurtma qabul qilamiz. Avval xaridorlarga e’lon yozamiz: hammasi aniq va halol bo‘lsin.
ZarinaOna tilidan: ergashgan qo‘shma gapda ikki tomon bor: bosh gap va ergash gap. Asosiy fikr bosh gapda; ergash gap sabab, shart, maqsad yoki vaqt qo‘shadi. Ergash gapni topish uchun savol beramiz: «nega?», «qachon?», «qanday shartda?».
AnvarBog‘lovchi vositalar beshta: bog‘lovchilar (agar, chunki), ko‘makchili qurilmalar (shuning uchun), -ki yuklamasi, nisbiy so‘zlar va «deb». Misol: «Agar buyurtma ko‘p bo‘lsa, qolganini yanvarda yasaymiz.»
MalikaIngliz tilida qo‘shimcha ma’lumot vergul bilan ajratiladi: “Our workshop, which is in a yard, is warm.” Joy uchun where, vaqt uchun when: “In December, when it is cold, we work indoors.”
JasurParvarish kartochkasi: “After using the swing, wipe it with a damp cloth.” “Before hanging the mobile, check the hook.” Tartib aniq.
Ona tiliIngliz tili

Qulf 1: Xabar matnini yozamiz

Topshiriq: Ergash gapni topish uchun qaysi savol beriladi?

🔑 Kalit: Ergash gap bosh gapga sabab, shart, maqsad yoki vaqt qo‘shadi; ularni «nega?», «qachon?», «qanday shartda?» savollari bilan topamiz.

JasurInformatikadan: dastur — kompyuter bajaradigan tartibli buyruqlar to‘plami. Dastur yozuvchi — dasturchi. Kir yuvish mashinasi va lift ham dastur bilan ishlaydi.
AnvarYo‘l: masala qo‘yish, model, algoritm, so‘ng dasturlash tilida yozish va sinash. Biz buyurtmalar ro‘yxati uchun kichik dastur yozmoqchimiz.
MalikaTexnologiyadan: ustaxonada har kimning alohida ish o‘rni bor. Chap qo‘l asboblari chapda, o‘ng qo‘l asboblari o‘ngda, material qo‘l yetadigan joyda.
ZarinaFartuk kiyamiz; arralash, egovlash va parmalashda himoya ko‘zoynagi taqiladi. Stanok faqat o‘qituvchi ruxsati va nazoratida yoqiladi — bizda bu Bobo.
Materialni isrofsiz ishlatamiz, asbobni vaqtida o‘tkirlaymiz, ishdan keyin joyiga qo‘yamiz.
InformatikaTexnologiya

Qulf 2: Dastur va ish o‘rni

Topshiriq: Dastur nima?

Seshanba, 24-noyabr

AnvarAlgebradan: toq n da y = xⁿ butun sonlar o‘qida o‘sadi. Sovg‘a qutisi kub, hajmi kamida 27 dm³ bo‘lsin: x³ ≥ 27, demak x ≥ 3 dm. Juft n da: x⁴ < 16 bo‘lsa, |x| < 2.
ZarinaIrratsional tenglama: √(x + 6) = x. Ikkala qismini kvadratga ko‘taramiz: x + 6 = x², x² − x − 6 = 0, x = 3 yoki x = −2. Tekshiramiz: x = −2 da √4 = 2 ≠ −2, bu chet ildiz.
JasurBuyurtma topishmog‘i: belanchak va ushlagich jami 11 ta, ko‘paytmasi 30. Sistema x + y = 11, xy = 30.
MalikaViyetga teskari teorema: x va y — z² − 11z + 30 = 0 ning ildizlari. (z − 5)(z − 6) = 0, z = 5 yoki 6. Buyurtma ro‘yxatida 5 belanchak va 6 ushlagich bor.
AnvarTekshiramiz: 5 + 6 = 11 va 5 · 6 = 30. To‘g‘ri.
Algebra

Qulf 3: Tengsizlik va sistema

Topshiriq: x + y = 11, xy = 30 sistemasining yechimi?

🔑 Kalit: x + y = s, xy = p bo‘lsa, x va y — z² − sz + p = 0 ning ildizlari; kvadratga ko‘targanda chet ildiz chiqishi mumkin, shuning uchun tekshiramiz.

ZarinaGeometriyadan: o‘xshashlik almashtirishida masofalar bir xil k marta o‘zgaradi: X*Y* = k · XY. k = 1 bo‘lsa, bu harakat.
MalikaLogoni plakatga k = 2 bilan kattalashtiramiz: 3 sm kenglik 6 sm bo‘ladi. Burchaklar o‘zgarmaydi, shakl o‘xshash.
AnvarXarita masshtabi ham o‘xshashlik koeffitsiyenti. 1 : 20 000 xaritada 1 sm = 20 000 sm = 200 m. Zarinaning uyi maktabdan xaritada 3 sm: 3 · 200 = 600 m.
JasurGeografiyadan: avtomobil transporti «eshikdan eshikkacha» yetkazadi, shuning uchun eng ommabop. Dengiz transporti xalqaro yukning taxminan 80 % ini tashiydi; Suvaysh va Panama kanallari yo‘lni qisqartiradi.
MalikaBizda yuk kichik va yaqin: buyurtmalarni maktab darvozasidan olib ketishadi. Yetkazish xarajati yo‘q. Chorvachilikdan: O‘zbekistonda qorako‘l qo‘ylari va ipak qurti boqiladi.
GeometriyaGeografiya (Jahon iqtisodiy-ijtimoiy geografiyasi)

Qulf 4: Masshtab va yo‘l

Topshiriq: 1 : 20 000 xaritada 1 sm haqiqatda necha metr?

🔑 Kalit: O‘xshashlikda masofalar k marta o‘zgaradi, burchaklar saqlanadi; 1 : 20 000 xaritada 1 sm = 200 m.

Chorshanba, 25-noyabr

JasurFizikadan laboratoriya: kalorimetr va aralashtirgich alyuminiydan (c = 890 J/(kg·K)). Issiq jism sovuq suvga tushiriladi, c = (ck mk + cs ms)(t − t₁) / . Issiq jismga faqat o‘qituvchi tegadi, qisqich bilan.
AnvarYoqilg‘ining solishtirma yonish issiqligi q: Q = qm. Quruq yog‘och uchun q = 10 MJ/kg. 3 kg yog‘och 30 MJ beradi. Yoqish faqat kattalar nazoratida va shamollatiladigan joyda.
ZarinaKimyodan: oddiy shisha qum (SiO₂), soda va ohaktoshdan eritib olinadi. Kobalt(II) oksidi shishani ko‘k, xrom(III) oksidi yashil qiladi.
MalikaSement ohaktosh va loydan, taxminan 1450 °C da pishiriladi. Sopol buyum sirti sirlanadi, shunda suv o‘tkazmaydi. Xuddi shuningdek, bizning bo‘yoq ham suvdan himoya qiladi.
FizikaKimyo

Qulf 5: Yoqilg‘i, kalorimetr va shisha

Topshiriq: Yoqilg‘i yonganda ajralgan issiqlik formulasi?

ZarinaBiologiyadan: uglevodlar C, H va O dan iborat. Glyukoza — monosaxarid; saxaroza glyukoza + fruktozadan. Kraxmal, glikogen va sellyuloza — polisaxaridlar, monomeri glyukoza.
AnvarSellyuloza — o‘simlik hujayra devori; paxta tolasi deyarli toza sellyuloza. Demak yog‘och ham, matoning paxtasi ham sellyulozadan.
MalikaLipidlar suvda erimaydi. Mum — oddiy lipid, suv o‘tkazmaydigan qoplama hosil qiladi. Mum bilan surtilgan sirt artishga qulay.
JasurEnergiya: 1 g yog‘ parchalanganda taxminan 38,9 kJ, uglevod esa taxminan 17,6 kJ beradi. Yog‘ deyarli ikki baravar ko‘p.
Ota-onalar artishga qulay sirt so‘ragan edi. Mum qoplamasi haqida Bobodan so‘raymiz, lekin bolalar uchun bo‘yoq va qoplama xavfsizligi avval tekshiriladi.
Biologiya (Sitologiya va genetika asoslari)

Qulf 6: Mum va qand

Topshiriq: Mum qaysi guruhga kiradi?

🔑 Kalit: Mum — suvda erimaydigan lipid, suv o‘tkazmaydigan qoplama beradi; sellyuloza — polisaxarid (yog‘och, paxta).

Payshanba, 26-noyabr

AnvarIqtisoddan: davlat byudjeti — bir yilda qancha pul yig‘ilishi va nimaga sarflanishi haqidagi asosiy moliyaviy reja. Daromadning asosiy manbai — soliqlar.
ZarinaXarajat daromaddan oshsa — kamomad, daromad oshsa — profitsit. Yillar davomidagi kamomadlar yig‘indisi davlat qarzini tashkil etadi.
JasurBizning kichik byudjet: tushum 480 000, xarajat 457 000. Profitsit 23 000. Qishki partiyani qarz olmasdan, o‘z mablag‘imiz bilan boshlaymiz.
MalikaJahon tarixidan: AQSH 1860-yilda sanoatda 4-o‘rinda, 1894-yilda 1-o‘rinda edi. Sabablar: yagona ichki bozor, katta hudud va foydali qazilmalar, immigrantlar, yangi texnika.
Biz ham ichki bozordan boshlaymiz: maktab va mahalla. Foydaning bir qismi qolgan ish uchun zaxira.
Iqtisodiy bilim asoslariJahon tarixi

Qulf 7: Byudjet va birinchi o‘rin

Topshiriq: Daromad xarajatdan oshsa nima bo‘ladi?

🔑 Kalit: Daromad > xarajat — profitsit, xarajat > daromad — kamomad; bizda 480 000 − 457 000 = 23 000 profitsit.

ZarinaO‘zbekiston tarixidan: xonliklarda qozilarning aniq hududi bo‘lmagan, e’tiroz bildirgan tomon qozikalonga shikoyat qilgan. Rossiya imperiyasi qozikalon lavozimini bekor qilgan, qozi va biy sudlarini nazorat ostida saqlagan.
AnvarQozi sudlari 100 rublgacha, xalq sudyalari s’ezdi 1000 rublgacha bo‘lgan ishlarni ko‘rgan. 1886-yilda uyezd sudlari o‘rniga tinchlik sudyalari kiritilgan.
JasurIbrat: kim nimani hal qilishi va chegarasi aniq bo‘lishi kerak. Bizning buyurtma qoidamizda ham: kichik bahsni jamoa va Bobo hal qiladi, jiddiy bo‘lsa ustoz.
MalikaAdabiyotdan: Muhammad Rizo Ogahiy 1809-yil 17-dekabrda Xiva yaqinidagi Qiyot qishlog‘ida tug‘ilgan. U suv taqsimlovchi — mirob bo‘lgan: suv kam Xorazmda mas’uliyatli lavozim.
ZarinaU tarixiy asarlar yozgan va «Guliston», «Qobusnoma» kabi asarlarni o‘zbekchaga tarjima qilgan. Devoni — «Ta’viz ul-oshiqin». She’rlarini darslikdan o‘qiymiz.
Mirob suvni adolat bilan bo‘lgan. Biz ham buyurtmalarni tartib bilan yozamiz, hammaga bir xil qoida.
O‘zbekiston tarixiAdabiyot

Qulf 8: Aniq qoida va yozuv

Topshiriq: Mirob qanday vazifada ishlagan?

Juma, 27-noyabr

MalikaRus tilidan: XV asrda Samarqandda rasadxona qurilgan; u 1420-yillarda ishlagan, yulduzlar jadvalida taxminan 1018 ta yulduz bor.
Anvar«Обсерватория, в которой работали астрономы, находилась в Самарканде.» Old predlog, keyin «который»: predlog «который» dan oldin turadi.
ZarinaRus tilidagi e’lon: «Мы принимаем предзаказы до 4 декабря, потому что в декабре работаем только по выходным.»
Jasur«Тот, кто принёс заказ, получит открытку.» «Он сделал то, что обещал.» Bu qurilmalar bosh gapda ko‘rsatish so‘zini talab qiladi.
Rus tili

Qulf 9: Rus tili: rasadxona

Topshiriq: «Обсерватория, в … работали астрономы» — bo‘sh joyga nima kerak?

Sinf rahbariQaror vaqti: mijozlarga qaysi e’lonni chiqaramiz? Uch variant bor.
AnvarA: «Buyurtmalar 4-dekabrgacha, topshirish 20-dekabrgacha; buyurtma ko‘p bo‘lsa, qolgani yanvarda.» B: «Hammasi tez orada bo‘ladi!» C: «Hammaga 20-dekabrgacha albatta yetkazamiz.»
ZarinaB noaniq: sana ham, narx ham yo‘q. C va’da juda katta: soatimiz cheklangan, kimdir kechiksa va’dani buzamiz. A ergash gap shart bilan halol.
JasurA ga yana qo‘shamiz: belanchak 60 000 so‘m, yashil yoki krem; ushlagich — material 24 000, narx 35 000 so‘m; bir oylik kafolat; maktab darvozasidan olib ketish.
MalikaXavfsizlik: ushlagich bolaning qo‘li yetmaydigan balandlikda osiladi, bola o‘tira boshlasa olib qo‘yiladi. Parvarish kartochkasida «Before hanging the mobile, check the hook».
Qaror: A varianti. Asosiy fikr — sana va narx bosh gapda; shart ergash gapda; bu halol va bajariladigan va’da. Buyurtma ro‘yxati hozircha 5 belanchak va 6 ushlagich.
Ona tiliIqtisodiy bilim asoslari

Qulf 10: Qaror: buyurtma e’loni

Topshiriq: A e’lonini tanlashni qaysi kalitlar birga hal qildi?

🔑 Kalit: Aniq sana (20-dekabr), buyurtma muddati (4-dekabr) va shart (ko‘p bo‘lsa, qolgani yanvarda) e’lonni halol qiladi; C ortiqcha va’da.

Bir haftani bir hikoyada takrorlading!

Bu hikoya 15 ta fanni birlashtirdi.

Ona tiliIngliz tiliInformatikaTexnologiyaAdabiyotAlgebraBiologiya (Sitologiya va genetika asoslari)FizikaGeografiya (Jahon iqtisodiy-ijtimoiy geografiyasi)GeometriyaIqtisodiy bilim asoslariJahon tarixiKimyoO‘zbekiston tarixiRus tili

0 / 13 yulduz

Jamoa hisoboti

Qishki buyurtma e’loni

Muammo: qish uchun buyurtmani xaridorlarga qanday e’lon qilamiz? Buyurtma ro‘yxati: 5 belanchak va 6 ushlagich (x + y = 11, xy = 30). Byudjet: 480 000 − 457 000 = 23 000 profitsit, qarz yo‘q. Qaror: A e’loni: buyurtma 4-dekabrgacha, topshirish 20-dekabrgacha, ko‘p bo‘lsa qolgani yanvarda; belanchak 60 000 so‘m, yashil yoki krem; ushlagich 35 000 so‘m; bir oy kafolat. Keyingi qadam: ish soatlarini hisoblab reja tuzish.

— 9-B jamoa

Topilgan kalitlar

  1. Ergash gap bosh gapga sabab, shart, maqsad yoki vaqt qo‘shadi; ularni «nega?», «qachon?», «qanday shartda?» savollari bilan topamiz.
  2. x + y = s, xy = p bo‘lsa, x va y — z² − sz + p = 0 ning ildizlari; kvadratga ko‘targanda chet ildiz chiqishi mumkin, shuning uchun tekshiramiz.
  3. O‘xshashlikda masofalar k marta o‘zgaradi, burchaklar saqlanadi; 1 : 20 000 xaritada 1 sm = 200 m.
  4. Mum — suvda erimaydigan lipid, suv o‘tkazmaydigan qoplama beradi; sellyuloza — polisaxarid (yog‘och, paxta).
  5. Daromad > xarajat — profitsit, xarajat > daromad — kamomad; bizda 480 000 − 457 000 = 23 000 profitsit.
  6. Aniq sana (20-dekabr), buyurtma muddati (4-dekabr) va shart (ko‘p bo‘lsa, qolgani yanvarda) e’lonni halol qiladi; C ortiqcha va’da.

Yulduzli savollar

  1. z² − 11z + 30 = 0 ning ildizlari?

  2. 3 kg quruq yog‘och (q = 10 MJ/kg) yonganda Q = ?

  3. O‘ylab ko‘r: nega ortiqcha va’da qilmaslik kerak?

Hikoyadagi darslar