🎯 Missiya: Qishki buyurtmani xaridorlarga qanday halol e’lon qilamiz?
Bu qurilmada o‘zbekcha ovoz yo‘q: so‘zlar ekranda birma-bir yonadi.
Dushanba, 23-noyabr
S
Sinf rahbariQish uchun buyurtma qabul qilamiz. Avval xaridorlarga e’lon yozamiz: hammasi aniq va halol bo‘lsin.
Z
ZarinaOna tilidan: ergashgan qo‘shma gapda ikki tomon bor: bosh gap va ergash gap. Asosiy fikr bosh gapda; ergash gap sabab, shart, maqsad yoki vaqt qo‘shadi. Ergash gapni topish uchun savol beramiz: «nega?», «qachon?», «qanday shartda?».
A
AnvarBog‘lovchi vositalar beshta: bog‘lovchilar (agar, chunki), ko‘makchili qurilmalar (shuning uchun), -ki yuklamasi, nisbiy so‘zlar va «deb». Misol: «Agar buyurtma ko‘p bo‘lsa, qolganini yanvarda yasaymiz.»
M
MalikaIngliz tilida qo‘shimcha ma’lumot vergul bilan ajratiladi: “Our workshop, which is in a yard, is warm.” Joy uchun where, vaqt uchun when: “In December, when it is cold, we work indoors.”
J
JasurParvarish kartochkasi: “After using the swing, wipe it with a damp cloth.” “Before hanging the mobile, check the hook.” Tartib aniq.
Ona tiliIngliz tili
🔒Qulf 1: Xabar matnini yozamiz
Topshiriq: Ergash gapni topish uchun qaysi savol beriladi?
🔑 Kalit: Ergash gap bosh gapga sabab, shart, maqsad yoki vaqt qo‘shadi; ularni «nega?», «qachon?», «qanday shartda?» savollari bilan topamiz.
J
JasurInformatikadan: dastur — kompyuter bajaradigan tartibli buyruqlar to‘plami. Dastur yozuvchi — dasturchi. Kir yuvish mashinasi va lift ham dastur bilan ishlaydi.
A
AnvarYo‘l: masala qo‘yish, model, algoritm, so‘ng dasturlash tilida yozish va sinash. Biz buyurtmalar ro‘yxati uchun kichik dastur yozmoqchimiz.
M
MalikaTexnologiyadan: ustaxonada har kimning alohida ish o‘rni bor. Chap qo‘l asboblari chapda, o‘ng qo‘l asboblari o‘ngda, material qo‘l yetadigan joyda.
Z
ZarinaFartuk kiyamiz; arralash, egovlash va parmalashda himoya ko‘zoynagi taqiladi. Stanok faqat o‘qituvchi ruxsati va nazoratida yoqiladi — bizda bu Bobo.
Siz
Materialni isrofsiz ishlatamiz, asbobni vaqtida o‘tkirlaymiz, ishdan keyin joyiga qo‘yamiz.
InformatikaTexnologiya
🔒Qulf 2: Dastur va ish o‘rni
Topshiriq: Dastur nima?
Seshanba, 24-noyabr
A
AnvarAlgebradan: toq n da y = xⁿ butun sonlar o‘qida o‘sadi. Sovg‘a qutisi kub, hajmi kamida 27 dm³ bo‘lsin: x³ ≥ 27, demak x ≥ 3 dm. Juft n da: x⁴ < 16 bo‘lsa, |x| < 2.
Z
ZarinaIrratsional tenglama: √(x + 6) = x. Ikkala qismini kvadratga ko‘taramiz: x + 6 = x², x² − x − 6 = 0, x = 3 yoki x = −2. Tekshiramiz: x = −2 da √4 = 2 ≠ −2, bu chet ildiz.
J
JasurBuyurtma topishmog‘i: belanchak va ushlagich jami 11 ta, ko‘paytmasi 30. Sistema x + y = 11, xy = 30.
M
MalikaViyetga teskari teorema: x va y — z² − 11z + 30 = 0 ning ildizlari. (z − 5)(z − 6) = 0, z = 5 yoki 6. Buyurtma ro‘yxatida 5 belanchak va 6 ushlagich bor.
Topshiriq: x + y = 11, xy = 30 sistemasining yechimi?
🔑 Kalit: x + y = s, xy = p bo‘lsa, x va y — z² − sz + p = 0 ning ildizlari; kvadratga ko‘targanda chet ildiz chiqishi mumkin, shuning uchun tekshiramiz.
Z
ZarinaGeometriyadan: o‘xshashlik almashtirishida masofalar bir xil k marta o‘zgaradi: X*Y* = k · XY. k = 1 bo‘lsa, bu harakat.
M
MalikaLogoni plakatga k = 2 bilan kattalashtiramiz: 3 sm kenglik 6 sm bo‘ladi. Burchaklar o‘zgarmaydi, shakl o‘xshash.
A
AnvarXarita masshtabi ham o‘xshashlik koeffitsiyenti. 1 : 20 000 xaritada 1 sm = 20 000 sm = 200 m. Zarinaning uyi maktabdan xaritada 3 sm: 3 · 200 = 600 m.
J
JasurGeografiyadan: avtomobil transporti «eshikdan eshikkacha» yetkazadi, shuning uchun eng ommabop. Dengiz transporti xalqaro yukning taxminan 80 % ini tashiydi; Suvaysh va Panama kanallari yo‘lni qisqartiradi.
M
MalikaBizda yuk kichik va yaqin: buyurtmalarni maktab darvozasidan olib ketishadi. Yetkazish xarajati yo‘q. Chorvachilikdan: O‘zbekistonda qorako‘l qo‘ylari va ipak qurti boqiladi.
Topshiriq: 1 : 20 000 xaritada 1 sm haqiqatda necha metr?
🔑 Kalit: O‘xshashlikda masofalar k marta o‘zgaradi, burchaklar saqlanadi; 1 : 20 000 xaritada 1 sm = 200 m.
Chorshanba, 25-noyabr
J
JasurFizikadan laboratoriya: kalorimetr va aralashtirgich alyuminiydan (c = 890 J/(kg·K)). Issiq jism sovuq suvga tushiriladi, c = (ck mk + cs ms)(t − t₁) / . Issiq jismga faqat o‘qituvchi tegadi, qisqich bilan.
A
AnvarYoqilg‘ining solishtirma yonish issiqligi q: Q = qm. Quruq yog‘och uchun q = 10 MJ/kg. 3 kg yog‘och 30 MJ beradi. Yoqish faqat kattalar nazoratida va shamollatiladigan joyda.
Z
ZarinaKimyodan: oddiy shisha qum (SiO₂), soda va ohaktoshdan eritib olinadi. Kobalt(II) oksidi shishani ko‘k, xrom(III) oksidi yashil qiladi.
M
MalikaSement ohaktosh va loydan, taxminan 1450 °C da pishiriladi. Sopol buyum sirti sirlanadi, shunda suv o‘tkazmaydi. Xuddi shuningdek, bizning bo‘yoq ham suvdan himoya qiladi.
FizikaKimyo
🔒Qulf 5: Yoqilg‘i, kalorimetr va shisha
Topshiriq: Yoqilg‘i yonganda ajralgan issiqlik formulasi?
Z
ZarinaBiologiyadan: uglevodlar C, H va O dan iborat. Glyukoza — monosaxarid; saxaroza glyukoza + fruktozadan. Kraxmal, glikogen va sellyuloza — polisaxaridlar, monomeri glyukoza.
A
AnvarSellyuloza — o‘simlik hujayra devori; paxta tolasi deyarli toza sellyuloza. Demak yog‘och ham, matoning paxtasi ham sellyulozadan.
M
MalikaLipidlar suvda erimaydi. Mum — oddiy lipid, suv o‘tkazmaydigan qoplama hosil qiladi. Mum bilan surtilgan sirt artishga qulay.
J
JasurEnergiya: 1 g yog‘ parchalanganda taxminan 38,9 kJ, uglevod esa taxminan 17,6 kJ beradi. Yog‘ deyarli ikki baravar ko‘p.
Siz
Ota-onalar artishga qulay sirt so‘ragan edi. Mum qoplamasi haqida Bobodan so‘raymiz, lekin bolalar uchun bo‘yoq va qoplama xavfsizligi avval tekshiriladi.
AnvarIqtisoddan: davlat byudjeti — bir yilda qancha pul yig‘ilishi va nimaga sarflanishi haqidagi asosiy moliyaviy reja. Daromadning asosiy manbai — soliqlar.
Z
ZarinaXarajat daromaddan oshsa — kamomad, daromad oshsa — profitsit. Yillar davomidagi kamomadlar yig‘indisi davlat qarzini tashkil etadi.
J
JasurBizning kichik byudjet: tushum 480 000, xarajat 457 000. Profitsit 23 000. Qishki partiyani qarz olmasdan, o‘z mablag‘imiz bilan boshlaymiz.
M
MalikaJahon tarixidan: AQSH 1860-yilda sanoatda 4-o‘rinda, 1894-yilda 1-o‘rinda edi. Sabablar: yagona ichki bozor, katta hudud va foydali qazilmalar, immigrantlar, yangi texnika.
Siz
Biz ham ichki bozordan boshlaymiz: maktab va mahalla. Foydaning bir qismi qolgan ish uchun zaxira.
ZarinaO‘zbekiston tarixidan: xonliklarda qozilarning aniq hududi bo‘lmagan, e’tiroz bildirgan tomon qozikalonga shikoyat qilgan. Rossiya imperiyasi qozikalon lavozimini bekor qilgan, qozi va biy sudlarini nazorat ostida saqlagan.
A
AnvarQozi sudlari 100 rublgacha, xalq sudyalari s’ezdi 1000 rublgacha bo‘lgan ishlarni ko‘rgan. 1886-yilda uyezd sudlari o‘rniga tinchlik sudyalari kiritilgan.
J
JasurIbrat: kim nimani hal qilishi va chegarasi aniq bo‘lishi kerak. Bizning buyurtma qoidamizda ham: kichik bahsni jamoa va Bobo hal qiladi, jiddiy bo‘lsa ustoz.
M
MalikaAdabiyotdan: Muhammad Rizo Ogahiy 1809-yil 17-dekabrda Xiva yaqinidagi Qiyot qishlog‘ida tug‘ilgan. U suv taqsimlovchi — mirob bo‘lgan: suv kam Xorazmda mas’uliyatli lavozim.
Z
ZarinaU tarixiy asarlar yozgan va «Guliston», «Qobusnoma» kabi asarlarni o‘zbekchaga tarjima qilgan. Devoni — «Ta’viz ul-oshiqin». She’rlarini darslikdan o‘qiymiz.
Siz
Mirob suvni adolat bilan bo‘lgan. Biz ham buyurtmalarni tartib bilan yozamiz, hammaga bir xil qoida.
O‘zbekiston tarixiAdabiyot
🔒Qulf 8: Aniq qoida va yozuv
Topshiriq: Mirob qanday vazifada ishlagan?
Juma, 27-noyabr
M
MalikaRus tilidan: XV asrda Samarqandda rasadxona qurilgan; u 1420-yillarda ishlagan, yulduzlar jadvalida taxminan 1018 ta yulduz bor.
A
Anvar«Обсерватория, в которой работали астрономы, находилась в Самарканде.» Old predlog, keyin «который»: predlog «который» dan oldin turadi.
Z
ZarinaRus tilidagi e’lon: «Мы принимаем предзаказы до 4 декабря, потому что в декабре работаем только по выходным.»
J
Jasur«Тот, кто принёс заказ, получит открытку.» «Он сделал то, что обещал.» Bu qurilmalar bosh gapda ko‘rsatish so‘zini talab qiladi.
Rus tili
🔒Qulf 9: Rus tili: rasadxona
Topshiriq: «Обсерватория, в … работали астрономы» — bo‘sh joyga nima kerak?
S
Sinf rahbariQaror vaqti: mijozlarga qaysi e’lonni chiqaramiz? Uch variant bor.
A
AnvarA: «Buyurtmalar 4-dekabrgacha, topshirish 20-dekabrgacha; buyurtma ko‘p bo‘lsa, qolgani yanvarda.» B: «Hammasi tez orada bo‘ladi!» C: «Hammaga 20-dekabrgacha albatta yetkazamiz.»
Z
ZarinaB noaniq: sana ham, narx ham yo‘q. C va’da juda katta: soatimiz cheklangan, kimdir kechiksa va’dani buzamiz. A ergash gap shart bilan halol.
J
JasurA ga yana qo‘shamiz: belanchak 60 000 so‘m, yashil yoki krem; ushlagich — material 24 000, narx 35 000 so‘m; bir oylik kafolat; maktab darvozasidan olib ketish.
M
MalikaXavfsizlik: ushlagich bolaning qo‘li yetmaydigan balandlikda osiladi, bola o‘tira boshlasa olib qo‘yiladi. Parvarish kartochkasida «Before hanging the mobile, check the hook».
Siz
Qaror: A varianti. Asosiy fikr — sana va narx bosh gapda; shart ergash gapda; bu halol va bajariladigan va’da. Buyurtma ro‘yxati hozircha 5 belanchak va 6 ushlagich.
Ona tiliIqtisodiy bilim asoslari
🔒Qulf 10: Qaror: buyurtma e’loni
Topshiriq: A e’lonini tanlashni qaysi kalitlar birga hal qildi?
🔑 Kalit: Aniq sana (20-dekabr), buyurtma muddati (4-dekabr) va shart (ko‘p bo‘lsa, qolgani yanvarda) e’lonni halol qiladi; C ortiqcha va’da.
★
Bir haftani bir hikoyada takrorlading!
Bu hikoya 15 ta fanni birlashtirdi.
Ona tiliIngliz tiliInformatikaTexnologiyaAdabiyotAlgebraBiologiya (Sitologiya va genetika asoslari)FizikaGeografiya (Jahon iqtisodiy-ijtimoiy geografiyasi)GeometriyaIqtisodiy bilim asoslariJahon tarixiKimyoO‘zbekiston tarixiRus tili
0 / 13 yulduz
Jamoa hisoboti
Qishki buyurtma e’loni
Muammo: qish uchun buyurtmani xaridorlarga qanday e’lon qilamiz? Buyurtma ro‘yxati: 5 belanchak va 6 ushlagich (x + y = 11, xy = 30). Byudjet: 480 000 − 457 000 = 23 000 profitsit, qarz yo‘q. Qaror: A e’loni: buyurtma 4-dekabrgacha, topshirish 20-dekabrgacha, ko‘p bo‘lsa qolgani yanvarda; belanchak 60 000 so‘m, yashil yoki krem; ushlagich 35 000 so‘m; bir oy kafolat. Keyingi qadam: ish soatlarini hisoblab reja tuzish.
— 9-B jamoa
Topilgan kalitlar
Ergash gap bosh gapga sabab, shart, maqsad yoki vaqt qo‘shadi; ularni «nega?», «qachon?», «qanday shartda?» savollari bilan topamiz.
x + y = s, xy = p bo‘lsa, x va y — z² − sz + p = 0 ning ildizlari; kvadratga ko‘targanda chet ildiz chiqishi mumkin, shuning uchun tekshiramiz.
O‘xshashlikda masofalar k marta o‘zgaradi, burchaklar saqlanadi; 1 : 20 000 xaritada 1 sm = 200 m.