Mustahkamlash. Matn va lug‘at ustida ishlash
Matn ustida ishlashda avval uni sinchiklab o‘qiymiz, so‘ng asosiy g‘oyani bir-ikki gap bilan ayta olishimiz kerak. Tushunarsiz so‘z uchrasa, izohli lug‘atga qaraymiz: u so‘zning bir necha ma’nosini raqamlab beradi. Masalan, «tafakkur» so‘zi fikrlash qobiliyatini ham, fikr yuritish jarayonini ham bildiradi. Matnga sarlavha tanlash uchun uning eng muhim fikrini topish zarur. Qayta hikoyalashda voqealar tartibini buzmaymiz va o‘z so‘zlarimiz bilan aytamiz. Ko‘p kitob o‘qigan kishining nutqi boy va ravon bo‘ladi; shuning uchun nutq madaniyati bolalikdan shakllanadi.
Maktab devoridagi uzun e’lonni o‘qigan o‘quvchi do‘stiga ikki gapda aytib beradi: tadbir nima haqida va nimani unutmaslik kerak. Do‘sti hech narsa so‘ramay tushunadi.
Jurnalistlar, o‘qituvchilar va kutubxonachilar matnning asosiy fikrini topib, qisqa aytib beradi; tarjimonlar notanish so‘zni lug‘atdan izlaydi.
Bugun eshitgan yoki o‘qigan bir e’lonni bitta gapda o‘zingizga qayta aytib ko‘ring.
«Ma’no izlovchilar»: har bir juft bitta so‘zni izohli lug‘atdan topadi, ma’nolarini o‘qiydi va u bilan gap tuzadi; boshqalar ma’no to‘g‘ri ishlatilganini baholaydi.