☰ Mundarija · Ona tili

Dunyo tillari va o‘zbek tili

Darslar 1–2 · 2 ta dars · N.M. Mahmudov, A. Nurmonov, A.Sh. Sobirov. Ona tili 9-sinf, 4-nashr. «Tasvir» nashriyot uyi, Toshkent, 2019
2

Mustahkamlash. Matn va lug‘at ustida ishlash

Darslik: 7–8-betlar
MaqsadMatn bilan ishlash, g‘oyani aniqlash va lug‘at yordamida so‘zlarning ma’nosini bilish.
Yangi so‘zlar
tafakkur · thinkingnutq madaniyati · culture of speechizohli lug‘at · explanatory dictionaryg‘oya · main idea
Tushuntirish

Matn ustida ishlashda avval uni sinchiklab o‘qiymiz, so‘ng asosiy g‘oyani bir-ikki gap bilan ayta olishimiz kerak. Tushunarsiz so‘z uchrasa, izohli lug‘atga qaraymiz: u so‘zning bir necha ma’nosini raqamlab beradi. Masalan, «tafakkur» so‘zi fikrlash qobiliyatini ham, fikr yuritish jarayonini ham bildiradi. Matnga sarlavha tanlash uchun uning eng muhim fikrini topish zarur. Qayta hikoyalashda voqealar tartibini buzmaymiz va o‘z so‘zlarimiz bilan aytamiz. Ko‘p kitob o‘qigan kishining nutqi boy va ravon bo‘ladi; shuning uchun nutq madaniyati bolalikdan shakllanadi.

Namunalar
Mini-matn: «Kitob va til». Har kuni yigirma daqiqa kitob o‘qiydigan o‘quvchi yangi so‘zlarni o‘zi sezmay o‘rganib boradi. U fikrini aniq va chiroyli bayon qila boshlaydi. Demak, kitob – nutqning o‘qituvchisi. G‘oya: kitob o‘qish nutqni boyitadi.
Lug‘at yozuvi: tafakkur – 1) fikrlash qobiliyati; 2) fikr yuritish jarayoni. Gap: Yaxshi kitob tafakkurni o‘stiradi.
Sinfda faoliyat

«Ma’no izlovchilar»: har bir juft bitta so‘zni izohli lug‘atdan topadi, ma’nolarini o‘qiydi va u bilan gap tuzadi; boshqalar ma’no to‘g‘ri ishlatilganini baholaydi.

Mashq
1
Matnning g‘oyasini qanday aniqlaymiz?
2
Noma’lum so‘z uchrasa nima qilamiz?
3
«Tafakkur» so‘zi ishtirokida gap tuzing.
4
Nima uchun ko‘p kitob o‘qigan kishining nutqi ravon bo‘ladi?