ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geometriya

Harakat, parallel ko‘chirish va o‘qqa nisbatan simmetriya

Darslar 15–16 · 2 ta dars · B. Xaydarov, E. Sariqov, A. Qo‘chqorov. Geometriya, 9-sinf (umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik), to‘ldirilgan va qayta ishlangan 4-nashr. «Huquq va Jamiyat» nashriyoti, Toshkent, 2019
16

O‘qqa nisbatan simmetriya

Darslik: 50–51-betlar
MaqsadO‘qqa nisbatan simmetriya, simmetrik nuqtalar va shakllarning simmetriya o‘qlarini bilish; koordinatalarda simmetrik nuqtani topish.
Yangi so‘zlar
simmetriya o‘qi · axis of symmetrysimmetrik nuqtalar · symmetric pointsperpendikulyar · perpendicularakslantirish · reflection (mapping)
Tushuntirish

M nuqtadan a to‘g‘ri chiziqqa perpendikular tushirib, uning asosini O deymiz. Perpendikularda MO = M₁O bo‘ladigan M₁ nuqta M ga a o‘qqa nisbatan simmetrik deyiladi. Tekislikning har bir nuqtasini unga simmetrik nuqtaga o‘tkazish o‘qqa nisbatan simmetriya (akslantirish) deyiladi; u harakat, ya’ni masofalarni saqlaydi, lekin burchak yo‘nalishi o‘zgaradi. Koordinatalarda A(x; y) nuqta Ox o‘qiga nisbatan (x; −y) ga, Oy o‘qiga nisbatan (−x; y) ga o‘tadi. Shakl biror to‘g‘ri chiziqqa nisbatan o‘ziga o‘tsa, bu chiziq uning simmetriya o‘qi bo‘ladi. Masalan, to‘g‘ri to‘rtburchakda 2 ta, kvadratda 4 ta, rombda 2 ta, teng yonli uchburchakda 1 ta, teng tomonli uchburchakda 3 ta o‘q bor.

aMOM₁
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Plakat dizayneri simmetrik hoshiya chizyapti: buklash chizig‘i x = 5. Chiziqdan 3 sm chapdagi (2; 4) nuqtaga simmetrik nuqta 3 sm o‘ngda, ya’ni (8; 4) da bo‘ladi: chiziqdan bir xil masofa va bir xil balandlik.

Kim ishlatadi

Gilam to‘quvchi naqshning yarmini chizib, ikkinchi yarmini aks ettiradi, me’mor binoning old tomonini simmetrik loyihalaydi, logotip ustasi simmetrik belgilarni tayyorlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Qog‘ozni buklab, buklash chizig‘iga tegib turuvchi shaklning yarmini chizing; qog‘ozni yorug‘likka tutib ikkinchi yarmini aks ettirib chizing va nuqtalar chiziqdan bir xil masofada ekanini tekshiring.

Namunalar
xy−5−4−3−2−112345−4−2240A(3; 2)(−3; −2)
A(3; −2): Ox o‘qiga nisbatan (3; 2), Oy o‘qiga nisbatan (−3; −2).
ABC
Teng yonli uchburchakning asosiga tushirilgan balandligi yotgan to‘g‘ri chiziq uning simmetriya o‘qidir; shuning uchun asosidagi burchaklar teng.
Sinfda faoliyat

«Harflar bog‘i»: alifbodagi bosma harflardan qaysilarining simmetriya o‘qi borligini aniqlang va o‘qlarini chizib ko‘rsating (vertikal yoki gorizontal).

Mashq
1
B(−4; 6) nuqtaning Ox o‘qiga nisbatan simmetrigi qanday ordinataga ega?
2
Rombning nechta simmetriya o‘qi bor (kvadrat emas)?
3
(5; 2) nuqta Oy o‘qiga nisbatan qaysi nuqtaga o‘tadi?
4
Nima uchun parallelogrammning (to‘g‘ri to‘rtburchak va romb bo‘lmasa) simmetriya o‘qi yo‘q?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliRang sinoviHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →