ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geometriya

TTT alomati va to‘g‘ri burchakli uchburchaklar

Darslar 10–11 · 2 ta dars · B. Xaydarov, E. Sariqov, A. Qo‘chqorov. Geometriya, 9-sinf (umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik), to‘ldirilgan va qayta ishlangan 4-nashr. «Huquq va Jamiyat» nashriyoti, Toshkent, 2019
11

To‘g‘ri burchakli uchburchaklarning o‘xshashlik alomatlari

Darslik: 38–39-betlar
MaqsadTo‘g‘ri burchakli uchburchaklar o‘xshashligining uchta alomatini bilish va qo‘llash.
Yangi so‘zlar
katet · leggipotenuza · hypotenuseo‘tkir burchak · acute angleto‘g‘ri burchakli uchburchak · right triangle
Tushuntirish

To‘g‘ri burchakli uchburchaklarning bittadan burchagi to‘g‘ri bo‘lgani uchun ularning o‘xshashlik alomatlari soddalashadi. 1) Bittadan o‘tkir burchagi mos teng bo‘lsa, ular o‘xshash. 2) Katetlari mos ravishda proporsional bo‘lsa, ular o‘xshash. 3) Birining gipotenuzasi va kateti ikkinchisining gipotenuzasi va katetiga proporsional bo‘lsa, ular o‘xshash. Birinchi ikkita alomat BB va TBT ning xususiy holi, uchinchisi esa alohida isbotlanadi: gipotenuza va kateti bo‘yicha tenglik alomatiga tayanadi. Bu alomatlardan balandlik hosil qilgan uchburchaklarni solishtirishda keng foydalaniladi.

ckcakabkbBCAB₁C₁A₁
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Yo‘lak tepalikka bir xil qiyalikda ko‘tariladi: yer bo‘ylab har 10 m da 1 m ga ko‘tariladi. Yo‘lak, yer va vertikal chiziqdan hosil bo‘lgan barcha to‘g‘ri burchakli uchburchaklarda o‘tkir burchak bir xil, shuning uchun ular o‘xshash; yer bo‘ylab 45 m da yo‘lak 4,5 m ga ko‘tariladi.

Kim ishlatadi

Yo‘l quruvchi qiyalikni butun uzunlik bo‘ylab bir xil saqlaydi, pandus loyihachisi har bir bo‘lak uchun balandlikni hisoblaydi, geodezist balandlik farqini masofadan topadi.

Bugun sinab ko‘ring

Katakli daftarda har 5 katak o‘ngga 1 katak yuqoriga ko‘tariladigan qiya chiziq chizing va 10 hamda 15 katak o‘ngdagi balandliklari 2 va 3 katak ekanini tekshiring.

Namunalar
??3648BCAB₁C₁A₁
Katetlari 3, 4 va 6, 8 bo‘lgan to‘g‘ri burchakli uchburchaklarda 6/3 = 8/4 = 2, shuning uchun o‘xshash; gipotenuzalari 5 va 10.
1326??510BCAB₁C₁A₁
Gipotenuzasi 13, kateti 5 bo‘lgan uchburchak va gipotenuzasi 26, kateti 10 bo‘lgan uchburchak: 26/13 = 10/5 = 2, o‘xshash; ikkinchi katetlar 12 va 24.
Sinfda faoliyat

«Qog‘oz uchburchaklar»: katakli qog‘ozdan (kattalar yordamida qaychi bilan) turli kattalikdagi to‘g‘ri burchakli uchburchaklar kesib, o‘xshashlarini juftlab chiqing va qaysi alomat ishlaganini ayting.

Mashq
1
Katetlari 5 va 12 bo‘lgan to‘g‘ri burchakli uchburchakka o‘xshash uchburchakning kichik kateti 15. Katta kateti necha?
2
Birinchi uchburchakda gipotenuza 10, kateti 6; ikkinchisida gipotenuza 15, kateti 9. O‘xshashmi?
3
Ikki to‘g‘ri burchakli uchburchakda bittadan 35° li burchak bor. Ular o‘xshashmi?
4
Nima uchun to‘g‘ri burchakli uchburchaklar uchun burchaklarning bittasini tekshirish yetarli?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBirinchi partiya tekshiruviHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →