ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geometriya

To‘g‘ri burchakli uchburchakdagi proporsional kesmalar

Darslar 50–51 · 2 ta dars · B. Xaydarov, E. Sariqov, A. Qo‘chqorov. Geometriya, 9-sinf (umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik), to‘ldirilgan va qayta ishlangan 4-nashr. «Huquq va Jamiyat» nashriyoti, Toshkent, 2019
51

Berilgan ikkita kesmaga o‘rta proporsional kesmani yasash

Darslik: 136–137-betlar
MaqsadBerilgan a va b kesmalarga o‘rta proporsional kesmani sirkul va chizg‘ich bilan yasash; √(ab), √2, √5 uzunlikdagi kesmalarni hosil qilish.
Yangi so‘zlar
yasash · constructionyarim aylana · semicircle√(ab) · √(ab)diametrga tiralgan burchak · angle subtending a diameter
Tushuntirish

O‘rta proporsional kesma balandlikdan kelib chiqadi: gipotenuzani a va b bo‘laklarga bo‘luvchi balandlik uzunligi √(ab). Yasash: to‘g‘ri chiziqda AB = a va BC = b kesmalarni ketma-ket qo‘yamiz, AC ning o‘rtasi O ni topib, AC diametrli yarim aylana chizamiz. B nuqtadan AC ga perpendikulyar o‘tkazamiz; u yarim aylanani D nuqtada kesadi. ADC burchak diametrga tiralgan, shuning uchun 90°, demak BD = √(ab). Birlik kesma bilan a = 1, b = 2 olsak, √2 hosil bo‘ladi; a = 1, b = 5 bo‘lsa, √5 kesmasi chiqadi. Yasash vaqtida sirkul uchi o‘tkir, uni ehtiyotkorlik bilan ishlating.

ab√(ab)ABCDO
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Dizayner sarlavha harflarining o‘lchamini 8 mm va 18 mm orasida shunday tanlamoqchiki, qadamlar bir xil nisbatda bo‘lsin. O‘rta proporsional √(8 · 18) = 12 mm: 12 : 8 = 18 : 12 = 1,5, har qadamda 1,5 marta kattalashadi.

Kim ishlatadi

Dizayner harf o‘lchamlarini teng nisbatda tanlaydi, musiqachi tovush balandligi qadamlarini teng nisbatda hisoblaydi, fotograf diafragma qadamlarini o‘rta qiymat bilan topadi.

Bugun sinab ko‘ring

O‘zingiz ikki kesma tanlang, masalan, 2 va 8 katak: o‘rta proporsional 4 katak ekanini 2 : 4 = 4 : 8 bilan tekshiring.

Namunalar
312?ABCDO
a = 3, b = 12: BD = √36 = 6.
15?ABCDO
a = 1, b = 5: AC = 6, radius 3, BD = √5 — uzunligi √5 bo‘lgan kesma.
Sinfda faoliyat

«Sirkul bilan √»: daftarga 1 sm va 4 sm kesmalarni qo‘yib, yarim aylana va perpendikulyar yasang; BD ni chizg‘ich bilan o‘lchab, 2 sm chiqishini tekshiring.

Mashq
1
4 va 9 kesmalarga o‘rta proporsional kesma uzunligi?
2
3 va 27 ga o‘rta proporsional?
3
AB = 2, BC = 18 bo‘lsa, yasashda BD = ?
182?ABCDO
4
Nima uchun yasashda ADC burchak 90° ga teng?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliHunarni o‘rgatishHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →