🎯 Missiya: Bog‘chaga mini topshirildi: bobo hunarini kimga va qaysi bosqichdan o‘rgatamiz?
Bu qurilmada o‘zbekcha ovoz yo‘q: so‘zlar ekranda birma-bir yonadi.
Dushanba
M
MalikaDushanba. Bog‘chaga mini juma kuni, 14-mayda soat 8:30 da topshiriladi. Bir soat o‘tgan haftada ishlatildi, yarim soat qoldi: yig‘ish, bo‘yash, yorliq. Bolalar buyumi uchun qoidani qattiqlashtirdik: bo‘yoq 48 emas, 60 soat quriydi, shuning uchun oxirgi qatlam seshanba soat 20:00 gacha surtiladi.
Z
ZarinaOna tili, 57-dars: rasmiy qog‘ozlar. Ariza tartibi: kimga va kimdan; ARIZA; asosiy matn; sana va imzo. Tushuntirish xati sababni bildiradi. Bayonnoma — yig‘ilishda aytilganlar va qarorlar. Tilxat — biror narsa qabul qilinganini yozma tasdiqlaydi. Hujjatga ilova bo‘lsa, oxirida «Ilova» yoziladi.
A
AnvarBiz tilxat yozamiz: «Mini-belanchak qabul qilindi. Topshirdi: “Belanchak” jamoasi. Qabul qildi: bog‘cha tarbiyachisi. Sana. Imzo». Rasmiy uslub — qisqa, aniq, hissiyotsiz. Ona tili, 56-dars: tinish belgisini gap tuzilishiga qarab tanlaymiz: tushuntirish — ikki nuqta, qarama-qarshilik — tire, sanash — vergul.
J
JasurAlgebra: tasodifiy miqdor — kuzatishda tasodifan turli qiymat oladigan miqdor. Aprelda haftalik sotilgan belanchaklar soni X: qiymatlar 1, 1, 1, 0. Chastotalar: M(1) = 3, M(0) = 1, ΣM = 4 = N. Nisbiy chastotalar: 0,75 va 0,25, ΣW = 1.
M
MalikaIkki o‘yin kubigi tashlanganda ochkolar yig‘indisi 2 dan 12 gacha; eng ehtimolli yig‘indi 7: 36 natijadan 6 tasi qulay, P = 6 : 36 = 1/6. Sotilgan buyum soni — diskret, bo‘yoqning qurish vaqti esa oraliqdagi istalgan qiymatni olishi mumkin — uzluksiz miqdor.
Ona tiliAlgebra
🔒Qulf 1: Tilxat va tasodifiy miqdor
Topshiriq: Oxirgi qatlam seshanba 20:00 da. 60 soatdan keyin qachon quriydi?
🔑 Kalit: Mini juma 14-mayda 8:30 da topshiriladi; bo‘yoq 60 soat quriydi, shuning uchun oxirgi qatlam seshanba 20:00 gacha.
Seshanba
J
JasurInformatika: Python standart kutubxonasida tayyor modullar bor: math, random, datetime, turtle, tkinter. Modul yuklanadi: import random — funksiya modul nomi bilan chaqiriladi: random.randint(1, 6) (1 va 6 ham kiradi); from random import randint — faqat kerakli funksiya; from random import * — tavsiya etilmaydi.
A
Anvarmath: math.sqrt(x) — ildiz, math.factorial(n) — n!, math.pi — π. math.floor(x) pastga, math.ceil(x) tepaga yaxlitlaydi: floor(−1,5) = −2, ceil(−1,5) = −1. Quritish: math.ceil(60 / 24) = 3 — 2,5 sutka uchun 3 kalendar kun kerak. round(x, n) — o‘rnatilgan funksiya.
Z
ZarinaHaqiqiy sonlar xotirada taxminiy saqlanadi: sin 30° = 0,4999..., shuning uchun round() bilan yaxlitlaymiz. Manfiy sondan ildiz olish ValueError beradi. Burchak math.sin ga radianda beriladi: math.radians(30).
M
MalikaIngliz tili. Birlashgan Millatlar Tashkiloti (UN) 1945-yilda tinchlikni saqlash uchun tuzilgan. Maqsadlari: xalqaro tinchlik va xavfsizlik, do‘stona munosabatlar, iqtisodiy va ijtimoiy muammolarni hal qilishga yordam, inson huquqlarini himoya qilish.
J
JasurBosh Assambleyada barcha a’zo davlat vakillari yig‘iladi; bugun 193 ta a’zo bor. Rasmiy tillar oltita: arab, xitoy, ingliz, fransuz, rus, ispan. O‘zbekiston BMTga 1992-yilda a’zo bo‘lgan. Qisqartmalar: WHO, FAO, WWF, UNICEF, UNESCO.
Z
ZarinaUNESCO — ta’lim, fan va madaniyat bo‘yicha BMT agentligi: 1945-yilda tashkil etilgan, O‘zbekiston unga 1993-yilda a’zo bo‘lgan. Xiva (Ichan-Qal’a), Buxoro, Shahrisabz va Samarqand tarixiy markazlari Jahon merosi ro‘yxatida. UNICEF 1946-yilda tuzilgan, bolalar uchun ishlaydi, 1965-yilda Nobel mukofotiga sazovor bo‘lgan.
InformatikaIngliz tili
🔒Qulf 2: Modul va Birlashgan Millatlar
Topshiriq: Uzbekistan joined the UN in ...
Chorshanba
A
AnvarTexnologiya: kasbga yaroqlilik to‘rt darajada. 1 — yaroqsizlik; 2 — yaroqlilik: ishga xalaqit yo‘q, lekin moyillik ham yo‘q; 3 — yaxshi moslik: shaxsiy sifatlar va qiziqish talabga mos, amalda yutuqlar bor; 4 — havas: butun qalb bilan berilish. Hayotga xavfli kasblarda (uchuvchi, jarroh, energotizim operatori) mutlaq yaroqlilik shart.
M
MalikaJasur hozir 2-darajada, ya’ni kesishga xalaqit yo‘q. Mashq va o‘z-o‘zini tarbiyalash uni 3-darajaga olib chiqadi: kuzatadi, o‘lchaydi, jurnalga yozadi.
Z
ZarinaHuquq: prokuratura qonunlarning bir xil va to‘g‘ri bajarilishini nazorat qiladi, jinoyatga qarshi kurashda qatnashadi, sudda davlat ayblovchisi bo‘ladi. U sud tizimiga kirmaydi: ayblaydi yoki nazorat qiladi, hukm chiqarmaydi. Bosh prokuror boshchilik qiladi. Qonun buzilishini aniqlasa — protest, taqdimnoma, qaror yoki ogohlantirish.
J
JasurProkurorlar partiya a’zosi bo‘lmaydi va tadbirkorlik bilan shug‘ullanmaydi — xolis qolish uchun. Qoidani bilish muhim: mahsulotimizdagi xavfsizlik yorlig‘i ham qoidaga amal qilayotganimizning belgisi.
A
AnvarIqtisod: bozor iqtisodida inqiroz vaqti-vaqti bilan bo‘ladi; u boshqa davlatlarga o‘tsa — jahon inqirozi. 2007–2008-yillarda AQSH ipoteka tizimida boshlangan: banklar to‘lash imkoniyati kam odamlarga ham uy krediti bergan, qarzlar qaytmagan, ba’zi banklar bankrot bo‘lgan. Kredit to‘xtagach, ishlab chiqarish qisqargan, ishsizlik oshgan; muammo Yevropa va Yaponiyaga ham tarqalgan.
M
MalikaBundan xulosa: qarzni qaytara olmaydigan va’da bermaymiz. Bizda kredit yo‘q: material pulini foydadan to‘laymiz.
TexnologiyaKonstitutsiyaviy huquq asoslariIqtisodiy bilim asoslari
🔒Qulf 3: Moyillik, prokuratura va inqiroz
Topshiriq: Kasbga yaroqlilikning nechanchi darajasi «havas»?
🔑 Kalit: Jasur hozir 2-darajada (xalaqit yo‘q, moyillik yo‘q); mashq uni 3-darajaga olib chiqadi.
Z
ZarinaBiologiya: odamda genetik tajriba o‘tkazib bo‘lmaydi (axloqiy sabablar ham bor), avlod sekin almashadi, oilada bolalar kam. Shuning uchun maxsus usullar. Genealogik usulda belgi oila shajarasida chiziladi: kvadrat — erkak, doira — ayol, to‘ldirilgan belgi — belgi bor odam. Ikki belgisiz ota-onadan belgili bola tug‘ilsa, belgi retsessiv.
J
JasurEgizaklar usuli: bitta tuxum hujayradan rivojlangan (monozigot) egizaklar genotipi bir xil, farqlari muhitga bog‘liq; ikki tuxum hujayradan (dizigot) egizaklar oddiy aka-ukalardek o‘xshaydi. Tashuvchi (Aa) belgini ko‘rsatmaydi, lekin ikki tashuvchining bolasida belgi chiqish ehtimoli 1/4.
A
AnvarSitogenetik usul xromosomalar sonini va tuzilishini ko‘radi; xromosoma kasalliklarida xromosomalar soni o‘zgaradi. Tibbiy-genetik maslahat oilaga ehtimolni oldindan tushuntiradi. Shuning uchun maslahat berishni mutaxassisga qoldiramiz.
M
MalikaFizika, masalalar. Fotoapparat: Γ = h : H, d = F(1 + Γ) : Γ. F = 0,05 m, Γ = 0,1 bo‘lsa, d = 0,05 · 1,1 : 0,1 = 0,55 m. Lupa: K = D₀ : F = 25 : 5 = 5. Mikroskop: K ≈ l · D₀ : (F₁F₂); l = 16 sm, F₁ = 0,4 sm, F₂ = 2 sm bo‘lsa, K = 16 · 25 : 0,8 = 500.
Z
ZarinaKo‘zoynak: D = 1/d₀ − 1/a. d₀ = 0,25 m, a = 0,2 m bo‘lsa, D = 4 − 5 = −1 dioptriya: D < 0 — botiq linza (yaqindan ko‘rish). Oxirida D ishorasini ko‘zoynak turi bilan solishtiramiz.
Biologiya (Sitologiya va genetika asoslari)Fizika
🔒Qulf 4: Shajara, egizaklar va ko‘zoynak
Topshiriq: F = 0,05 m, Γ = 0,1 bo‘lsa, d = ?
A
AnvarGeografiya: AQSH maydoni taxminan 9,5 mln km² (dunyoda 3–4-o‘rin), aholisi taxminan 340 mln (Xitoy va Hindistondan keyin uchinchi), poytaxti Vashington. Hudud uch qismdan iborat: 48 kontinental shtat, Alyaska va Gavayi orollari. Uch okeanga chiqadi, quruqlikda faqat Kanada va Meksika bilan chegaradosh.
Z
ZarinaPrezidentlik respublikasi va federatsiya: 50 shtat va Kolumbiya okrugi. Iqtisodiyot nominal YaIM bo‘yicha dunyoda birinchi; kuchli tomonlari — yirik transmilliy korporatsiyalar, moliya tizimi, fan va dollarning asosiy xalqaro valyuta bo‘lishi. Aerokosmik, avtomobil, elektronika, dasturiy ta’minot sohalarida yetakchi. Neft va tabiiy gaz qazib olishda dunyoda birinchi.
J
JasurGeometriya: aylanada kesishuvchi vatarlar AB va CD, kesishish nuqtasi O: AO · OB = CO · OD. AO = 6, OB = 4, CO = 3 bo‘lsa, OD = 24 : 3 = 8. Urinma PA va kesuvchi PBC: PA² = PB · PC; PB = 4, PC = 9 bo‘lsa, PA² = 36, PA = 6.
M
MalikaO‘rta proporsional kesmani yasash: to‘g‘ri chiziqda AB = a, BC = b qo‘yamiz, AC ning o‘rtasi O, diametri AC bo‘lgan yarim aylana, B da perpendikulyar D gacha: BD = √(ab). a = 1, b = 2 bo‘lsa — √2. Sirkul uchi o‘tkir, ehtiyot bo‘lamiz.
ZarinaJahon tarixi: XIX asr oxiri — XX asr boshida texnika tez rivojlandi. Karl Bents 1886-yilda benzinli avtomobilga patent oldi, Rudolf Dizel dvigatelini 1897-yilda yaratdi. Yablochkov «elektr shamini» 1876-yilda, Edison amaliy cho‘g‘lanma lampani 1879-yilda ishlab chiqdi; Eyfel minorasi 1889-yilda Parijda ochildi, Panama kanali 1914-yil avgustda ochildi.
J
JasurFanlarda ham: Mendeleyev davriy jadvalni 1869-yilda yaratdi, Rentgen nurlarni 1895-yilda kashf etdi, Mari va Per Kyuri 1898-yilda poloniy va radiyni kashf etdi (Mari «radioaktivlik» atamasini kiritdi), Tomson elektronni 1897-yilda topdi, Eynshteyn nisbiylik nazariyasini 1905-yilda e’lon qildi.
A
AnvarKimyo: zamonaviy sanoat issiqqa va agressiv muhitga chidamli mustahkam materiallarni talab qiladi. Ularni kimyo sanoati yaratadi: polimerlar (plastmassa, sun’iy tola, sun’iy kauchuk), keramika, kompozitlar, bo‘yoqlar. Tabiiy resurslar tugaydi, shuning uchun xomashyo to‘liq qayta ishlanadi — chiqindisiz texnologiya.
M
MalikaBizning chiqindisiz usul: qirindi va qoldiq taxtalarni qayta ishlatamiz, yarmarka stendi ham qoldiq taxtadan yasalgan. Bo‘yoq sifatli bo‘lsa, qatlam kamroq ketadi.
Z
ZarinaO‘zbekiston tarixi, darslikka ko‘ra: xalq teatri Buxoro, Xiva va Qo‘qonda masxarabozlar, qo‘g‘irchoqbozlar va qiziqchilar tomonidan ijro etilgan. Maqom — katta klassik vokal-cholg‘u turkumi, doston — baxshi aytadigan epik asar. Hojibekovning «Arshin mal alan» asari 1913-yilda yozilgan.
Jahon tarixiKimyoO‘zbekiston tarixi
🔒Qulf 6: Texnika, polimerlar va teatr
Topshiriq: Eyfel minorasi qaysi yilda ochilgan?
M
MalikaAdabiyot: «Gamlet» fojiasi haqidagi darsda asosiy mavzuni, Gamlet xarakterini va ikkilanish sabablarini darslikdagi talqin bo‘yicha tushuntiramiz. Mazmunni bu yerda keltirmaymiz — daftarda o‘zingiz yozasiz. Bizga kerak: tasdiq izlash, shoshilmaslik va shubhaga yozma sabab keltirish.
A
AnvarChingiz Aytmatov 1928-yil 12-dekabrda Qirg‘izistonning Talas vodiysidagi Shakar qishlog‘ida tug‘ilgan, 2008-yilda vafot etgan. 1953-yilda qishloq xo‘jaligi institutini tugatgan, 1956–1958-yillarda Moskvada Oliy adabiyot kursida o‘qigan. Rus va qirg‘iz tillarida yozgan, tarjima qilgan.
Z
ZarinaRus tili: sun’iy intellekt — inson fikrlashini talab qiladigan vazifalarni (nutqni tanish, tarjima, o‘yin) hal qiladigan dasturlar; atama 1956-yilda AQSHdagi Dartmut konferensiyasida ishlatilgan. «Ведь» — ma’lum sababni eslatadi: «Нужно проверить факты, ведь программа может ошибаться».
J
Jasur«Же» — ta’kid yoki o‘xshashlik: «Я же говорил!», «тот же». «Неужели» — ishonmaslik: «Неужели робот сочинил эту музыку?». «Разве» — shubha va e’tiroz: «Разве можно верить всему, что пишет программа?». Yuklamalar vergul bilan ajratilmaydi, lekin «ведь» bilan boshlanadigan sabab qismi vergul bilan ajratiladi.
AdabiyotRus tili
🔒Qulf 7: «Gamlet», Aytmatov va «ведь»
Topshiriq: Sabab qismi qaysi so‘z bilan boshlansa, vergul bilan ajratiladi?
🔑 Kalit: Gamlet darsi: tasdiq izlash, shoshilmaslik. Texnologiyada ham: avval o‘lchov, keyin qaror.
Juma
M
MalikaJuma. Mini 8:30 da topshirildi, bo‘yoq quriganini tekshirdik. Tarbiyachi tilxatga imzo chekdi: «Mini-belanchak qabul qilindi». Bolalar uni darrov sinab ko‘rdi, kichik detal yo‘q.
B
BoboEndi navbat hunarga. Hozir hamma ish menga bog‘liq: haftasiga 7 soat. Qiyin bosqichni Jasurga o‘rgatamiz. Haftalik reja 9 soat: kesish 1, detallar va yig‘ish 5, bo‘yash 3. O‘rgatilayotganda bosqich 1,5 barobar cho‘ziladi.
J
JasurA: men kesishni (qolip bilan) bajaraman, bobo qarab turadi: 1 → 1,5 soat, hafta 9,5 soat. B: bo‘yashni: 3 → 4,5, hafta 10,5. C: uchala bosqichni birdan: 9 → 13,5 soat.
Z
ZarinaMa’lumot: 6 minidan 2 tasi og‘di, ikkalasi ham kesish va teshik belgilash bosqichidan — ko‘z bilan belgilangan. Qolip bor, ammo uni faqat bobo qo‘llayapti. Jasur o‘rgansa, qolipni biladigan odam ikkita bo‘ladi.
A
AnvarChegara — haftasiga 10 soat. B 10,5 bilan chegaradan oshadi, C 13,5 bilan ancha oshadi. Hunar bobodan boshqa odamga ham o‘tadi, lekin hammasi bir vaqtda emas.
Siz
Men A ni taklif qilaman: nuqson kesish bosqichidan chiqqan, 9,5 ≤ 10 sig‘adi, ko‘nikma ikki kishida bo‘ladi. B va C chegaradan oshadi.
TexnologiyaIqtisodiy bilim asoslari
🔒Qulf 8: Hunarni kimga o‘rgatamiz?
Topshiriq: Qaysi kalit B va C ni rad etdi?
🔑 Kalit: Haftalik chegara 10 soat; o‘rgatilganda bosqich 1,5 barobar cho‘ziladi: kesish → 9,5, bo‘yash → 10,5, hammasi → 13,5.
★
Bir haftani bir hikoyada takrorlading!
Bu hikoya 16 ta fanni birlashtirdi.
Ona tiliIngliz tiliInformatikaTexnologiyaAdabiyotAlgebraBiologiya (Sitologiya va genetika asoslari)FizikaGeografiya (Jahon iqtisodiy-ijtimoiy geografiyasi)GeometriyaKonstitutsiyaviy huquq asoslariIqtisodiy bilim asoslariJahon tarixiKimyoO‘zbekiston tarixiRus tili
0 / 11 yulduz
Jamoa hisoboti
Qaror: Jasur kesishni o‘rganadi
Muammo: ish bobo bilan bog‘liq; hunar ikkinchi odamga o‘tishi kerak. Ma’lumot: 2 ta mini kesish bosqichida og‘gan; chegara 10 soat. Variantlar: A kesish — hafta 9,5, B bo‘yash — 10,5, C hammasi — 13,5. Qaror: A, Jasur qolip bilan kesadi, bobo nazorat qiladi. Keyingi qadam: soliq va hisob-kitob yozuvlari.
— 9-B jamoa
Topilgan kalitlar
Mini juma 14-mayda 8:30 da topshiriladi; bo‘yoq 60 soat quriydi, shuning uchun oxirgi qatlam seshanba 20:00 gacha.
Jasur hozir 2-darajada (xalaqit yo‘q, moyillik yo‘q); mashq uni 3-darajaga olib chiqadi.
Gamlet darsi: tasdiq izlash, shoshilmaslik. Texnologiyada ham: avval o‘lchov, keyin qaror.
Haftalik chegara 10 soat; o‘rgatilganda bosqich 1,5 barobar cho‘ziladi: kesish → 9,5, bo‘yash → 10,5, hammasi → 13,5.
Yulduzli savollar
Jasur bo‘yashni o‘rgansa, hafta necha soat? (9 − 3 + 4,5)
Bo‘yoq 60 soat quriydi. Oxirgi qatlam seshanba 20:00 da. Mini qachon tayyor?
O‘ylab ko‘r: nega aynan kesish bosqichidan boshladik?