ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geometriya

Doira va uning bo‘laklari yuzi

Darslar 44–45 · 2 ta dars · B. Xaydarov, E. Sariqov, A. Qo‘chqorov. Geometriya, 9-sinf (umumiy o‘rta ta’lim maktablari uchun darslik), to‘ldirilgan va qayta ishlangan 4-nashr. «Huquq va Jamiyat» nashriyoti, Toshkent, 2019
45

Doira bo‘laklari yuzi

Darslik: 122–123-betlar
MaqsadSektor va segment ta’riflarini, ularning yuzlari formulalarini (S = πR²n/360, S = ½Rl, segment = sektor ∓ uchburchak) bilish va qo‘llash.
Yangi so‘zlar
sektor · sectorsegment · segmentS = πR²n/360 · S = πR²n/360yoy uzunligi l · arc length l
Tushuntirish

Sektor — yoy va uning uchlarini markaz bilan tutashtiruvchi ikki radius bilan chegaralangan doira qismi. Yoyi n° bo‘lgan sektor doiraning n/360 qismini tashkil qiladi, shuning uchun uning yuzi S = πR²·n/360, bu S = ½·R·l ga ham teng (l — yoy uzunligi). Segment — yoy va uning vatari bilan chegaralangan qism. Yarim doiradan kichik segmentning yuzi sektor yuzidan AOB uchburchak yuzini ayirib topiladi: S = πR²n/360 − S(AOB). Yarim doiradan katta segment uchun uchburchak yuzi qo‘shiladi. 90° li yoyda uchburchak yuzi R²/2 bo‘ladi.

n°ROAB
l = π·r·α/180°8,38S = π·r²·α/360°16,76α = 0,67 π rad

l = π · 4 · 120 ÷ 180 = 8,38 · S = 16,76

120° = 2,094 rad = 0,667·π

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Eni 0,9 m bo‘lgan eshik 100° ga ochiladi. Eshik supurib o‘tadigan joy radiusi 0,9 m bo‘lgan sektor: S = π · 0,9² · 100 : 360 ≈ 0,71 m². Shu joyga mebel qo‘yib bo‘lmaydi.

Kim ishlatadi

Me’mor eshik ochiladigan joyni bo‘sh qoldiradi, mebel ustasi shkaf eshigi ochilishini hisobga oladi, kinoteatr xodimi chiqish yo‘llarini to‘siqsiz rejalaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Uyingizdagi bir eshik yoki shkaf eshigini ochib, qaysi joy bo‘sh bo‘lishi kerakligini ko‘z bilan baholang va sektor shaklini daftarga chizing.

Namunalar
60°6OAB
R = 6, n = 60°: S = π·36·60/360 = 6π.
4OAB
R = 4, n = 90°: segment = 4π − ½·4·4 = 4π − 8.
Sinfda faoliyat

«Pitsa bo‘lagi»: doira shaklidagi qog‘ozni 8 teng sektorga bo‘ling; bitta sektor yuzi butun doira yuzining 1/8 qismi ekanini va burchagi 45° ekanini tekshiring.

Mashq
1
Radiusi 9 bo‘lgan doiraning 120° li sektori yuzi?
2
Sektor yoyi uzunligi 6π, radiusi 5. Yuzi? (S = ½Rl)
l = 6π5OAB
3
Radiusi 2 bo‘lgan doiraning 90° li yoyiga mos segment yuzi?
4
Nima uchun 90° li sektor yuzi doira yuzining chorak qismi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliYarmarka stendiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →