Ikki vektor orasidagi burchak va ularning skalar ko‘paytmasi
Nol bo‘lmagan a va b vektorlarni bir nuqtadan qo‘ysak, hosil bo‘lgan burchak φ ularning orasidagi burchak deyiladi. Ularning skalar ko‘paytmasi a·b = |a|·|b|·cosφ — bu son (vektor emas). Agar a·b = 0 bo‘lsa, vektorlar perpendikulyar, chunki cos90° = 0. Koordinatalarda a(a₁; a₂) va b(b₁; b₂) uchun a·b = a₁b₁ + a₂b₂, vektor uzunligi |a| = √(a₁² + a₂²), va orasidagi burchak cosφ = (a₁b₁ + a₂b₂)/(|a|·|b|). Xossalar: a·b = b·a; (a + b)·c = a·c + b·c; a·a = |a|². Fizikada F kuch jismni s siljitganda bajarilgan ish A = F·s = |F|·|s|·cosφ.
O‘quvchi g‘ildirakli sumkani 5 m masofaga tortadi: dastasi 40 N kuch bilan, yo‘nalishga 60° burchak ostida tortiladi. Bajarilgan ish kuch va ko‘chish skalyar ko‘paytmasi: A = 40 · 5 · cos 60° = 100 J.
Fizik kuch bajargan ishni hisoblaydi, yelkanli qayiq murabbiyi shamol kuchining qayiq yo‘nalishidagi qismini hisoblaydi, yuk tashuvchi tortish burchagini tanlaydi.
Kitobni stol bo‘ylab avval aynan yo‘nalishi bo‘yicha, so‘ng sal pastga bosib itaring: qaysi holatda kuchning harakat yo‘nalishidagi qismi kattaroq? Nima uchun?
«Perpendikulyarmi?»: doskada vektor juftliklari yoziladi; o‘quvchilar skalar ko‘paytmani hisoblab, perpendikulyar bo‘lgan juftlikni topadi va koordinata tekisligida chizib tekshiradi.