Oqsil tarkibi. Oqsil tuzilishi
Har bir turda faqat unga xos oqsillar bor; hatto bir xil vazifani bajaruvchi oqsillar (masalan, gemoglobin) turli hayvonlarda biroz farq qiladi. Oqsillarning xilma-xilligi uch omil bilan izohlanadi: aminokislotalar tarkibi, ularning soni va zanjirdagi ketma-ketligi. Birlamchi tuzilish — peptid bog‘lar bilan bog‘langan aminokislotalar ketma-ketligi. Ikkilamchi tuzilishda zanjir spiral (yoki burmali varaq) shaklida buraladi va spiral o‘ramlari orasida NH va CO guruhlari o‘rtasida vodorod bog‘lar hosil bo‘ladi; bunga keratin va kollagen misol. Uchlamchi tuzilishda spiral o‘ziga xos tarzda buklanib, globula hosil qiladi (masalan, mioglobin); uni vodorod, ionli, disulfid va gidrofob bog‘lar ushlab turadi. To‘rtlamchi tuzilish bir necha polipeptid zanjirining birikishidan hosil bo‘ladi: gemoglobinda to‘rtta zanjir va to‘rtta temirli gem bor. Oqsilda bitta aminokislotaning almashishi ham uning shakli va vazifasini o‘zgartirishi mumkin.
Ba’zi kir yuvish vositalariga fermentlar qo‘shiladi. Olimlar ularning aminokislotalaridan bir nechtasini o‘zgartirib, ferment kir yuvish mashinasida ham shaklini yo‘qotmaydigan qiladi. Zanjirdagi tartib o‘zgarsa, oqsil shakli va ishi ham o‘zgaradi.
Oqsil muhandisi fermentning tuzilishini loyihalaydi, kimyogar yuvish vositasi tarkibini tanlaydi, bioinformatik turlar oqsillari ketma-ketligini solishtiradi.
Biror so‘zning harflarini boshqa tartibda terib, nechta yangi so‘z chiqishini sanang; bir xil «qismlar» boshqa tartibda boshqa narsa berishini oqsilga bog‘lang.
| Oqsil | Zanjirlar | Tuzilish |
|---|---|---|
| Gemoglobin | 4 | to‘rtlamchi |
| Mioglobin | 1 | uchlamchi |
«Tuzilish pog‘onalari». Ip va munchoqlar bilan modelni qurasiz: munchoqlar ketma-ketligi (birlamchi), ipni qalamga o‘rash (ikkilamchi), o‘ralgan ipni yumaloq tugun qilish (uchlamchi), bir nechta tugunni birlashtirish (to‘rtlamchi).