ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Biologiya (Sitologiya va genetika asoslari)

Diduragay masalalar, gerbariy va genlar o‘zaro ta’siri

Darslar 51–53 · 3 ta dars · A. Zikiryayev, A. To‘xtayev, I. Azimov, N. Sonin. Biologiya. Sitologiya va genetika asoslari, 9-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 5-nashr. «Yangiyul Poligraph Service», Toshkent, 2019
51

1-amaliy mashg‘ulot: diduragay chatishtirishga doir masalalar yechish

Darslik: 141-bet
MaqsadDiduragay chatishtirishga doir masalalarni yechish: gametalarni yozish, nisbatlarni hisoblash, ota-ona genotipini aniqlash.
Yangi so‘zlar
digeterozigota · dihybrid heterozygotegameta turlari · gamete typesfenotipik sinf · phenotype classavlod nisbati · offspring ratio
Tushuntirish

Diduragay masalada avval har bir organizm gametalarini yozing: har bir gametada har bir allel juftidan bittadan gen bo‘ladi (AaBb — AB, Ab, aB, ab; AABb — AB, Ab; aabb — faqat ab). Gametalar soni 2ⁿ ga teng, n — geterozigota juftlar soni. Murakkab Pennet katagini tuzmasdan, har bir belgini alohida hisoblab, nisbatlarni ko‘paytirish mumkin, chunki belgilar mustaqil irsiylanadi: Aa × Aa 3:1, Bb × bb 1:1, bunda Aa Bb × Aa bb dan (3:1)(1:1) = 3:3:1:1. Ota-ona genotipini topish uchun F ning nisbatini belgilar bo‘yicha ajratib qarang: 3:1 — ikkala ota-ona geterozigota (Aa × Aa), 1:1 — Aa × aa, hammasi bir xil dominant — kamida bitta ota-ona gomozigota dominant (AA). Hisoblash: nisbat qismlari yig‘indisiga bo‘lib, har bir sinfga ko‘paytiring.

Gameta turlari soni 2ⁿ (n — geterozigota juftlar)
GenotipGametalar
AaBbAB, Ab, aB, ab
AABbAB, Ab
aabbab
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab oshxonasida 3 xil sho‘rva va 2 xil ichimlik bo‘lsa, jami 6 ta tanlov chiqadi. Murakkab sanashni mustaqil tanlovlarga bo‘lib, ularni ko‘paytirish genetik masalalarda belgilar bo‘yicha nisbatlarni topishning xuddi o‘zidir.

Kim ishlatadi

Tadbir rejalashtiruvchisi variantlar sonini hisoblaydi, o‘yin dasturchisi kombinatsiyalarni sanaydi, genetik belgilar nisbatini topadi.

Bugun sinab ko‘ring

Ikki xil tanlovlar to‘plamidan (masalan, kunlar va mashg‘ulotlar) nechta kombinatsiya chiqishini ko‘paytirib yozing, keyin uchinchi tanlov qo‘shing.

Namunalar
P: ♀ AaBb × ♂ aaBb
♀ \ ♂aBab
ABAaBBAaBb
AbAaBbAabb
aBaaBBaaBb
abaaBbaabb
Genotip: 1 AaBB : 2 AaBb : 1 Aabb : 1 aaBB : 2 aaBb : 1 aabb
Fenotip: 3 : 1 : 3 : 1
AaBb × aaBb: A belgisi Aa × aa = 1:1, B belgisi Bb × Bb = 3:1; birgalikda (1:1)(3:1) = 3:1:3:1. 800 ta avlodda AB_ = 800 ÷ 8 × 3 = 300.
GenotipFenotip
AaBbyumaloq, qizil
Aabbyumaloq, sariq
aaBbnok shaklli, qizil
aabbnok shaklli, sariq
Pomidor: yumaloq (A) noksimon (a) ustidan, qizil (B) sariq (b) ustidan dominant. AaBb × aabb dan 4 xil fenotip 1:1:1:1: yumaloq-qizil, yumaloq-sariq, noksimon-qizil, noksimon-sariq.
Sinfda faoliyat

«Gametalar zanjiri». Doskada 8 ta genotip yoziladi (AABB, AaBB, aaBb, AaBb, Aabb, aabb, AABb, aaBB); guruhlar tezlik bilan har birining gametalarini va ularning sonini yozadi.

Mashq
1
AaBB organizm qanday gametalar hosil qiladi?
2
AaBb × Aabb chatishtirishdan avlodda fenotip nisbati qanday?
3
AaBbCcDd organizm nechta xil gameta hosil qiladi?
4
Nima uchun nisbatlarni belgilar bo‘yicha alohida hisoblab ko‘paytirish mumkin?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBahorgi yangi mahsulotHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →