1-amaliy mashg‘ulot: diduragay chatishtirishga doir masalalar yechish
Diduragay masalada avval har bir organizm gametalarini yozing: har bir gametada har bir allel juftidan bittadan gen bo‘ladi (AaBb — AB, Ab, aB, ab; AABb — AB, Ab; aabb — faqat ab). Gametalar soni 2ⁿ ga teng, n — geterozigota juftlar soni. Murakkab Pennet katagini tuzmasdan, har bir belgini alohida hisoblab, nisbatlarni ko‘paytirish mumkin, chunki belgilar mustaqil irsiylanadi: Aa × Aa 3:1, Bb × bb 1:1, bunda Aa Bb × Aa bb dan (3:1)(1:1) = 3:3:1:1. Ota-ona genotipini topish uchun F ning nisbatini belgilar bo‘yicha ajratib qarang: 3:1 — ikkala ota-ona geterozigota (Aa × Aa), 1:1 — Aa × aa, hammasi bir xil dominant — kamida bitta ota-ona gomozigota dominant (AA). Hisoblash: nisbat qismlari yig‘indisiga bo‘lib, har bir sinfga ko‘paytiring.
| Genotip | Gametalar |
|---|---|
| AaBb | AB, Ab, aB, ab |
| AABb | AB, Ab |
| aabb | ab |
Maktab oshxonasida 3 xil sho‘rva va 2 xil ichimlik bo‘lsa, jami 6 ta tanlov chiqadi. Murakkab sanashni mustaqil tanlovlarga bo‘lib, ularni ko‘paytirish genetik masalalarda belgilar bo‘yicha nisbatlarni topishning xuddi o‘zidir.
Tadbir rejalashtiruvchisi variantlar sonini hisoblaydi, o‘yin dasturchisi kombinatsiyalarni sanaydi, genetik belgilar nisbatini topadi.
Ikki xil tanlovlar to‘plamidan (masalan, kunlar va mashg‘ulotlar) nechta kombinatsiya chiqishini ko‘paytirib yozing, keyin uchinchi tanlov qo‘shing.
| ♀ \ ♂ | aB | ab |
|---|---|---|
| AB | AaBB | AaBb |
| Ab | AaBb | Aabb |
| aB | aaBB | aaBb |
| ab | aaBb | aabb |
Fenotip: 3 : 1 : 3 : 1
| Genotip | Fenotip |
|---|---|
| AaBb | yumaloq, qizil |
| Aabb | yumaloq, sariq |
| aaBb | nok shaklli, qizil |
| aabb | nok shaklli, sariq |
«Gametalar zanjiri». Doskada 8 ta genotip yoziladi (AABB, AaBB, aaBb, AaBb, Aabb, aabb, AABb, aaBB); guruhlar tezlik bilan har birining gametalarini va ularning sonini yozadi.