Eukariotlar – o‘simliklarning xilma-xilligi
Eukariot o‘simliklar tuban va yuksak o‘simliklarga bo‘linadi. Tuban o‘simliklar (suvo‘tlar) suvda yoki sernam joylarda yashaydi; ular bir hujayrali, koloniyali yoki ko‘p hujayrali bo‘lib, tanasi to‘qima va organlarga ajralmagan, shuning uchun tallom deyiladi. Yuksak o‘simliklarning ko‘pchiligida ildiz, poya va barg kabi vegetativ organlar hamda to‘qimalar rivojlangan; ular evolutsion jihatdan yoshroq. Ko‘p hujayrali o‘simlikda hujayralar ixtisoslashgan: ba’zilari fotosintez qiladi, boshqalari modda tashiydi yoki tanani mustahkamlaydi. O‘simliklar fotosintez orqali kislorod chiqaradi, quyosh energiyasini organik moddalarga aylantiradi, tuproqni yemirilishdan saqlaydi, iqlim va suv balansiga ta’sir qiladi hamda hayvonlar va odam uchun oziq, xomashyo va dori manbaidir. O‘zbekistonda noyob turlar muhofaza qilinadi va ular O‘zbekiston Respublikasi Qizil kitobiga kiritilgan.
| Guruh | Tana | Misollar |
|---|---|---|
| Quyi o‘simliklar (suvo‘tlar) | tallom: to‘qima va organlar yo‘q | xlorella, spirogira |
| Yuksak o‘simliklar | ildiz, poya, barg, to‘qimalar | paxta, bug‘doy |
Qadoqlangan shirinlik, jele yoki sut mahsulotlari tarkibida ba’zan agar yoki alginat kabi quyultiruvchi moddalar yoziladi. Ular dengiz o‘tlari, ya’ni suvo‘tlardan olinadi. Past o‘simliklar shu tariqa oshxonamizga ham yetib keladi.
Oziq-ovqat texnologi suvo‘tidan olingan quyultiruvchini mahsulotga qo‘shadi, baliq xo‘jaligi xodimi suv havzasida suvo‘tlar ko‘payishini kuzatadi, botanik gerbariy uchun o‘simliklarni aniqlaydi.
Uyda yoki do‘konda biror qadoqlangan mahsulot tarkibi yozuvini (yoki uning rasmini) o‘qib, agar, alginat yoki karragenan so‘zlarini qidiring; topilmasa, yo‘lda ko‘rgan ikki o‘simlikni «past» yoki «yuqori» deb belgilang.
«Tuban yoki yuksak?» Kartochkalarda o‘simlik nomlari (xlamidomonada, mox, paporotnik, terak, ulotriks, g‘o‘za) bor. Guruh ularni ikki toifaga ajratadi va har biri uchun bitta belgisini aytadi.