Oqsillarning xossalari. Oddiy va murakkab oqsillar
Oqsillar yuqori molekulyar massaga ega, suvda kolloid eritma hosil qiladi, ularning xossalari aminokislotalar tarkibi va tuzilishiga bog‘liq; shakli bo‘yicha tolasimon (soch, mushak, ipak oqsillari) va yumaloq (fermentlar, gemoglobin) oqsillar farqlanadi. Denaturatsiya — oqsil o‘ziga xos tabiiy (nativ) tuzilishini yo‘qotishi: yuqori harorat, nurlanish, og‘ir metall tuzlari, kuchli kislota va ishqorlar ta’sirida shakli, erishi va vazifasi o‘zgaradi; tuxum oqi qizdirilganda qattiqlashishi shunday, bu o‘zgarish qaytmaydi. Ba’zi oqsillar sharoit yaxshilansa, tabiiy holatini qayta tiklaydi — renaturatsiya. Oddiy oqsillar faqat aminokislotalardan iborat (albuminlar suvda, globulinlar kuchsiz tuz eritmasida eriydi); murakkab oqsillar oqsil bo‘lmagan qismga ega: nukleoproteinlar (oqsil + nuklein kislota), xromoproteinlar (masalan, temirli gemoglobin), lipoproteinlar, glikoproteinlar. Yuqori tana harorati (isitma) tufayli oqsillar ish faoliyati buzilishi mumkin, shu sababli shifokorga murojaat qilish zarur.
«Denaturatsiyani kuzating». Kattalar nazoratida: sirkani tuxum oqiga qo‘shish yoki tuxumni pishirishni kuzating (o‘quvchilar o‘zlari qaynoq suv yoki kislotalar bilan ishlamaydi). Qaysi omillar oqsilni o‘zgartirishini ro‘yxatga oling.