Hayotning hujayrasiz shakllari
Viruslar hayotning hujayrasiz shakli hisoblanadi. Ularni birinchi bo‘lib 1892-yilda D. I. Ivanovskiy tamaki mozaikasi kasalligini o‘rganish paytida, bakteriyalarni ushlab qoladigan filtrdan o‘tgan suyuqlikdan topdi; 1917-yilda F. d’Erell bakteriyalarni zararlovchi virus — bakteriofagni ta’rifladi. Virus nuklein kislota (DNK yoki RNK) va uni o‘rab turuvchi oqsil qobiq — kapsiddan iborat. Viruslarda o‘z moddalar almashinuvi va oqsil sintezlash apparati yo‘q, shuning uchun ular faqat tirik hujayra ichida ko‘payadi, ya’ni hujayra ichi parazitlaridir. Virus avval hujayra sirtidagi maxsus retseptor oqsil bilan bog‘lanadi, so‘ng genomini hujayraga kiritadi; hujayra virus zarrachalarini ko‘paytirishga majbur bo‘ladi va ko‘pincha nobud bo‘ladi. Gripp, qizamiq, qizilcha, quturish, A va B gepatitlari hamda COVID-19 kabi kasalliklarni viruslar keltirib chiqaradi; ularga qarshi emlash va gigiyena muhim, antibiotiklar esa viruslarga ta’sir qilmaydi.
«Virus yo‘li». Kartochkalarni tartibga soling: 1) retseptorga birikish, 2) genomning kirishi, 3) yangi virus oqsili va genomining hosil bo‘lishi, 4) zarrachalarning yig‘ilishi, 5) hujayradan chiqish. Bir juft o‘quvchi bosqichlarni o‘z so‘zlari bilan aytib beradi.