Energiya almashinuvi bosqichlari va oziqlanish

Energiya almashinuvi uch bosqichda ketadi. 1) Tayyorgarlik bosqichi: katta molekulalar oddiy molekulalarga parchalanadi (kraxmal — glyukozaga, oqsil — aminokislotalarga, yog‘ — glitserin va yog‘ kislotalariga); energiya deyarli hammasi issiqlik bo‘lib tarqaladi. 2) Glikoliz — sitoplazmada kislorodsiz parchalanish: 1 molekula glyukoza 2 molekula uch uglerodli birikma (piruvat)ga parchalanib, 2 ATF hosil bo‘ladi; kislorod kam bo‘lsa, hayvon hujayrasida piruvatdan sut kislotasi hosil bo‘ladi, achitqi va ba’zi mikroorganizmlarda esa spirtli achish bilan etil spirti va CO₂ hosil bo‘ladi. Darslikdagi hisobda glikolizda 200 kJ ajraladi, uning 2 × 40 = 80 kJi ATFda to‘planadi. 3) Aerob oksidlanish mitoxondriyada o‘tadi: glikolizdan keyingi mahsulotlar kislorod ishtirokida CO₂ va H₂O gacha parchalanadi; darslik hisobida bunda 36 ATF hosil bo‘ladi (jami 2 + 36 = 38 ATF, 38 × 40 = 1520 kJ), zamonaviy aniqroq hisoblarda bu raqam taxminan 30–32 ATFga yaqin. Shu sababli kislorodli parchalanish kislorodsizidan ancha samarali: ATF olish uchun kislorodsiz sharoitda taxminan 15–20 marta ko‘p glyukoza sarflanadi.