ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Biologiya (Sitologiya va genetika asoslari)

Modifikatsiya statistikasi va mutatsion o‘zgaruvchanlik

Darslar 60–61 · 2 ta dars · A. Zikiryayev, A. To‘xtayev, I. Azimov, N. Sonin. Biologiya. Sitologiya va genetika asoslari, 9-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 5-nashr. «Yangiyul Poligraph Service», Toshkent, 2019
60

8-laboratoriya mashg‘uloti: modifikatsion o‘zgaruvchanlikning statistik qonuniyatlarini o‘rganish

Darslik: 162-bet
MaqsadVariatsion qator, o‘rtacha qiymat va variatsion egri chiziq yordamida modifikatsion o‘zgaruvchanlikning statistik qonuniyatini o‘rganish.
Yangi so‘zlar
variatsion qator · variation seriesvariant va chastota · variant and frequencyo‘rtacha qiymat · mean valuevariatsion egri chiziq · variation curve
Tushuntirish

Bir turdagi, bir nav yoki bir o‘simlikka tegishli ko‘p obyektda (masalan, 100 ta loviya urug‘i yoki barg) belgi miqdoran (uzunlik) o‘lchansa, uning qiymatlari bir xil emas; ularni o‘sish tartibida yozilgan qator variatsion qator deyiladi. Har bir qiymat variant (v), uning uchrash soni chastota (p) deb ataladi. O‘rtacha qiymat M = (v₁p₁ + v₂p₂ + …) ÷ n, bu yerda n — obyektlarning umumiy soni. Chastotalarni ustun diagrammada ko‘rsatib, nuqtalarni tutashtirsak, variatsion egri chiziq hosil bo‘ladi: u qo‘ng‘iroqsimon bo‘lib, o‘rtacha qiymatlar eng ko‘p, juda kichik va juda katta qiymatlar kam uchraydi. Bu modifikatsion o‘zgaruvchanlikning statistik qonuniyati: ko‘p tasodifiy muhit omillari ta’sirida chegaralar reaksiya normasi doirasida qoladi. Ishda urug‘ va barglarni og‘izga olmang, o‘lchovni chizg‘ich bilan aniq oling va natijalarni jadvalga yozing.

!Diqqat!
Urug‘ yoki barglarni og‘izga solmang; o‘lchovni ehtiyotkorlik bilan chizg‘ich bilan bajaring va natijani jadvalga yozing.
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Parranda fermasida tuxumlar o‘lchamiga qarab saralanadi: o‘rtacha tuxumlar eng ko‘p, juda kichik va juda yirik tuxumlar kam bo‘ladi. Bu qo‘ng‘iroq shaklidagi taqsimot, qadoqlash uchun sinflar shunga qarab belgilanadi.

Kim ishlatadi

Parranda fermasi xodimi tuxum o‘lchamini saralaydi, sifat statistigi o‘rtacha qiymat va tarqoqlikni hisoblaydi, seleksioner o‘simlik o‘lchamlarini taqqoslaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Biror matndan 20 ta so‘zni olib, ularning harf sonini sanang, jadval tuzing va eng ko‘p uchragan uzunlikni toping.

Namunalar
024682484210 mm11 mm12 mm13 mm14 mmUrug‘lar soniUzunligi bo‘yicha urug‘lar
Loviya urug‘lari uzunligi (mm): 10 — 2 ta, 11 — 4 ta, 12 — 8 ta, 13 — 4 ta, 14 — 2 ta (n = 20). M = (10×2 + 11×4 + 12×8 + 13×4 + 14×2) ÷ 20 = 240 ÷ 20 = 12 mm.
ƒFormula
M = (v₁p₁ + v₂p₂ + …) ÷ n = 240 ÷ 20 = 12
mm
Shu qatorda eng ko‘p uchragan variant — 12 mm (8 ta), chetki qiymatlar 10 va 14 mm kam (2 tadan). Ustun diagramma qo‘ng‘iroq shaklida bo‘ladi.
Sinfda faoliyat

«Variatsion egri chiziq». 30–50 ta bargni (ruxsat bilan olingan, bir turdagi) uzunligini mm da o‘lchang, jadval tuzing, chastotalarni ustun diagrammada chizing va M ni toping.

Mashq
1
Variatsion qator nima?
2
Variant va chastotaning farqi nimada?
3
5 ta bargning uzunligi 8, 9, 10, 11, 12 sm. O‘rtacha uzunligi?
4
Nima uchun variatsion egri chiziq qo‘ng‘iroqsimon bo‘ladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliFoydadan bog‘chaga hadyaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →