Hayvonlar dunyosi
Hayvonlar ham o‘simliklar kabi hujayraviy tuzilishga ega va ularning kimyoviy tarkibi, moddalar almashinuvi, irsiyati o‘xshash, bu esa umumiy ajdodni ko‘rsatadi. Asosiy farq oziqlanishda: ko‘pchilik o‘simliklar avtotrof, hayvonlar esa geterotrof; hayvon hujayrasida odatda sellyulozali qobiq va katta markaziy vakuola bo‘lmaydi. Hujayra soniga ko‘ra hayvonlar bir hujayrali (amyoba, tufelka) va ko‘p hujayralilarga, skeletiga ko‘ra umurtqasizlar va umurtqalilar (xordalilar tipi)ga bo‘linadi. Bir hujayralilar soxta oyoqlar, xivchinlar yoki kiprikchalar yordamida harakatlanadi, tashqi ta’sirga harakat bilan javob beradi (taksis) va noqulay sharoitda sista hosil qiladi. Hayvonlar changlanishda, urug‘ tarqatishda, ozuqa zanjirlarida, tuproq hosil bo‘lishida (chuvalchanglar) va suvni tozalashda ishtirok etadi; ayrimlari esa bezgak kabi kasalliklarni tarqatadi.
| Hayvonlar | Misollar |
|---|---|
| Bir hujayrali | amyoba, infuzoriya |
| Ko‘p hujayrali | umurtqasizlar va umurtqalilar (xordalilar) |
Bahorda bog‘ gulga kiradi. Sovuq yomg‘irli kunlarda hasharotlar kam uchadi, keyinroq mevalar ham kamroq tugadi, chunki gul changini bir guldan ikkinchisiga olib o‘tadigan hayvonlar kelmagan.
Asalarichi uyalarni gullagan bog‘ yaqiniga olib boradi, veterinar uy va fermer hayvonlarining sog‘lig‘ini kuzatadi, zoolog yovvoyi hayvonlar sonini o‘rganadi.
Besh daqiqa deraza yoki maktab hovlisidan bitta gulli o‘simlik yoki yer bo‘lagini kuzating: nechta turdagi hayvon (hasharot, qush) ko‘rdingiz va har biri nima qilayotganini yozing. Hech kim ko‘rinmasa, ob-havoni yozing.
| Hayvon | Harakat organi |
|---|---|
| Amyoba | soxta oyoqlar |
| Infuzoriya | kiprikchalar |
«Hayvon yoki o‘simlik?» Ro‘yxatdagi 8 ta organizm (amyoba, g‘o‘za, ari, xlamidomonada, chuvalchang, mox, qurbaqa, evglena) uchun oziqlanish usuli va harakati bo‘yicha jadval to‘ldiring.