ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Biologiya (Sitologiya va genetika asoslari)

Hayvonlar dunyosi va 1-laboratoriya ishi

Darslar 7–8 · 2 ta dars · A. Zikiryayev, A. To‘xtayev, I. Azimov, N. Sonin. Biologiya. Sitologiya va genetika asoslari, 9-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 5-nashr. «Yangiyul Poligraph Service», Toshkent, 2019
7

Hayvonlar dunyosi

Darslik: 25–27-betlar
MaqsadHayvonlar dunyosining xilma-xilligi, ularning o‘simliklardan farqi va tabiatdagi hamda inson hayotidagi ahamiyatini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
geterotrof · heterotrophumurtqasizlar · invertebratestaksis · taxissista · cyst
Tushuntirish

Hayvonlar ham o‘simliklar kabi hujayraviy tuzilishga ega va ularning kimyoviy tarkibi, moddalar almashinuvi, irsiyati o‘xshash, bu esa umumiy ajdodni ko‘rsatadi. Asosiy farq oziqlanishda: ko‘pchilik o‘simliklar avtotrof, hayvonlar esa geterotrof; hayvon hujayrasida odatda sellyulozali qobiq va katta markaziy vakuola bo‘lmaydi. Hujayra soniga ko‘ra hayvonlar bir hujayrali (amyoba, tufelka) va ko‘p hujayralilarga, skeletiga ko‘ra umurtqasizlar va umurtqalilar (xordalilar tipi)ga bo‘linadi. Bir hujayralilar soxta oyoqlar, xivchinlar yoki kiprikchalar yordamida harakatlanadi, tashqi ta’sirga harakat bilan javob beradi (taksis) va noqulay sharoitda sista hosil qiladi. Hayvonlar changlanishda, urug‘ tarqatishda, ozuqa zanjirlarida, tuproq hosil bo‘lishida (chuvalchanglar) va suvni tozalashda ishtirok etadi; ayrimlari esa bezgak kabi kasalliklarni tarqatadi.

HayvonlarMisollar
Bir hujayraliamyoba, infuzoriya
Ko‘p hujayraliumurtqasizlar va umurtqalilar (xordalilar)
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Bahorda bog‘ gulga kiradi. Sovuq yomg‘irli kunlarda hasharotlar kam uchadi, keyinroq mevalar ham kamroq tugadi, chunki gul changini bir guldan ikkinchisiga olib o‘tadigan hayvonlar kelmagan.

Kim ishlatadi

Asalarichi uyalarni gullagan bog‘ yaqiniga olib boradi, veterinar uy va fermer hayvonlarining sog‘lig‘ini kuzatadi, zoolog yovvoyi hayvonlar sonini o‘rganadi.

Bugun sinab ko‘ring

Besh daqiqa deraza yoki maktab hovlisidan bitta gulli o‘simlik yoki yer bo‘lagini kuzating: nechta turdagi hayvon (hasharot, qush) ko‘rdingiz va har biri nima qilayotganini yozing. Hech kim ko‘rinmasa, ob-havoni yozing.

Namunalar
HayvonHarakat organi
Amyobasoxta oyoqlar
Infuzoriyakiprikchalar
Amyoba soxta oyoq chiqarib harakatlanadi va oziq zarrachasini o‘rab oladi; tufelka kiprikchalari bilan suzadi.
Yomg‘ir chuvalchanglari tuproqni kovlab, havo va suv o‘tishini yaxshilaydi, o‘simlik qoldiqlarini aralashtirib unumdorlikni oshiradi.
Sinfda faoliyat

«Hayvon yoki o‘simlik?» Ro‘yxatdagi 8 ta organizm (amyoba, g‘o‘za, ari, xlamidomonada, chuvalchang, mox, qurbaqa, evglena) uchun oziqlanish usuli va harakati bo‘yicha jadval to‘ldiring.

Mashq
1
Hayvonlarni o‘simliklardan ajratadigan eng muhim belgini ayting.
2
Bir hujayrali hayvonlarning harakatlanish organoidlarini sanang.
3
Havo namligi va isishi sharoitida chivinlar ko‘paysa, bezgak xavfi nima uchun oshadi?
4
Nima uchun suvdagi chig‘anoqlilar (midiyalar) «biofiltr» deyiladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliNarxni qanday belgilaymiz?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →