Tirik organizmlarning ko‘payish xillari
Ko‘payish — hayotning davomiyligini ta’minlovchi xususiyat. Jinssiz ko‘payishda yangi organizm bitta ota-ona organizmning somatik hujayra yoki hujayralaridan mitoz bilan rivojlanadi, shu sababli avlod irsiy jihatdan ona organizmning nusxasi bo‘ladi — bunday genetik bir xil guruh klon deyiladi. Bir hujayralilarda: ikkiga bo‘linish (amyoba, evglena, tufelka, bakteriyalar), shizogoniya — ko‘p bo‘laklarga bo‘linish (xlorella, bezgak plazmodiysi), kurtaklanish (achitqi) va sporalar orqali ko‘payish. Ko‘p hujayralilarda: vegetativ ko‘payish (o‘simliklarda qalamcha, gajak, tugunak, piyozcha, ildizpoya, ildiz bachkisi orqali), kurtaklanish (chuchuk suv gidrasi), tana bo‘laklariga bo‘linish — fragmentatsiya (planariya, dengiz yulduzi) va sporalar. Afzalligi: tez ko‘payish, bitta organizm yetarli, yaxshi sifatli navlarni saqlash; kamchiligi: genetik xilma-xillik oz, shuning uchun muhit o‘zgarsa yoki kasallik tushsa butun klon zarar ko‘rishi mumkin. Hozir o‘simliklarni to‘qima kulturasi (mikroklonal ko‘paytirish) bilan, ba’zi hayvonlarni klonlash bilan ko‘paytirish usullari ishlab chiqilgan (1996-yilda Dolli qo‘yi klonlangan).
«Klonlar bog‘i». Kattalar yordamida (o‘tkir asbobni kattalar ishlatadi) tol yoki tradeskantsiya novdasidan qalamcha olib, suvda ildiz otishini kuzating; kunlik o‘zgarishni jadvalga yozing. Ildiz paydo bo‘lgan qalamchalar bir-biriga irsiy o‘xshash.