Moddalar almashinuvi
Hujayra va organizmda ketadigan barcha kimyoviy reaksiyalar yig‘indisi moddalar almashinuvi, ya’ni metabolizm deyiladi. U bir-biriga qarama-qarshi, ammo o‘zaro bog‘liq ikki jarayondan iborat: assimilyatsiya (anabolizm, plastik almashinuv) va dissimilyatsiya (katabolizm, energiya almashinuvi). Plastik almashinuvda oddiy moddalardan murakkab moddalar sintezlanadi (aminokislotalardan oqsil, monosaxaridlardan polisaxarid, nukleotidlardan nuklein kislota); bu reaksiyalar energiya yutilishi bilan boradi va fermentlar hamda DNK tarkibidagi axborot ta’sirida har bir turga xos moddalar hosil qiladi. Energiya almashinuvida moddalar parchalanadi (kraxmal glyukozagacha, oqsillar aminokislotalargacha, yog‘lar glitserin va yog‘ kislotalarigacha, so‘ng yana oddiyroq moddalargacha) va energiya ajraladi. Ikkala jarayon bir-biriga bog‘liq: sintez uchun energiyani parchalanish beradi, parchalanish uchun fermentlar va xomashyoni sintez ta’minlaydi. Hujayra ochiq sistema: u atrof-muhit bilan modda va energiya almashib turadi.
Qishda sovuq tushganda chorvador mollarga ko‘proq ozuqa beradi. Hayvon tanasi isib turishi uchun parchalanish (energiya almashinuvi) kuchayadi va ko‘proq oziq kerak bo‘ladi. Ozuqa ham quruvchi, ham energiya manbai.
Chorvador ozuqa miqdorini rejalashtiradi, dietolog ovqat va energiya sarfini taqqoslaydi, veterinar hayvon o‘sishini kuzatadi.
Bir kun ichida energiya talab qilgan uchta ishingizni yozing va har biri uchun energiya oziqdan qanday kelganini bir gapda ayting.
«Qurish va buzish». Guruhlar kartochkalarni (oqsil sintezi, kraxmalning hazm bo‘lishi, fotosintez, nafas olish, DNK ikki hissa ortishi, yog‘ning parchalanishi) anabolizm yoki katabolizm ustuniga joylaydi va energiya yutilishi yoki ajralishini belgilaydi.